ਗ਼ਜ਼ਲਹਰ ਖ਼ਤਾ ਮੇਰੀ ਹੀ ਖ਼ਤਾ ਠਹਿਰੀ।
ਤੇਰੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਬਜਾ ਠਹਿਰੀ।
-----
ਜਬ ਚਲਾ ਜ਼ਿਕਰੇ-ਇੰਤਹਾ ਯਾਰੋ!
ਬਾਤ ਮੇਰੇ ਜੁਨੂੰ ਪੇ ਆ ਠਹਿਰੀ।
-----
ਆਰਜ਼ੂ ਕਾ ਸਫ਼ਰ ਹੈ ਬਸ ਇਤਨਾ,
ਦਿਲ ਸੇ ਉਠੀ ਜ਼ੁਬਾਂ ਪੇ ਜਾ ਠਹਿਰੀ।
-----
ਕਯੂੰ ਮੈਂ ਉਮਰੇ-ਦਰਾਜ਼ 1 ਕੋ ਮਾਂਗੂੰ?
ਕਬ ਦੁਆਓਂ ਸੇ ਹੈ ਕਜ਼ਾ 2 ਠਹਿਰੀ?
-----
ਛੀਨ ਕਰ ਪੈਰਹਨ 3 ਦਰਖ਼ਤੋਂ ਕੇ,
ਅਬ ਦਿਖਾਵੇ ਕੋ ਹੈ ਹਵਾ ਠਹਿਰੀ।
-----
ਆਗ ਸ਼ਹਿਰੋ-ਸ਼ਹਿਰ ਰਹੀ ਫਿਰਤੀ,
ਆਜ ਸ਼ਹਿਰੇ ‘ਫ਼ਿਰੋਜ਼’ ਆ ਠਹਿਰੀ।
*****
ਔਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ: ਉਮਰੇ-ਦਰਾਜ਼ 1 – ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਕਜ਼ਾ 2 – ਮੌਤ , ਪੈਰਹਨ 3 – ਵਸਤਰ,
ਗ਼ਜ਼ਲਕਹਿ ਗਯਾ ਖ਼ੁਰਸ਼ੀਦ 1 ਯੇ ਢਲਤੇ ਹੁਏ।
“ਥਕ ਗਯਾ ਮੈਂ ਤੋ ਸਫ਼ਰ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ।”
-----
ਹਮ ਤਲਾਸ਼ੇ-ਸਾਏਬਾਂ 2 ਕਰਤੇ ਹੁਏ,
ਜਲ ਗਏ ਹੈਂ ਧੂਪ ਮੇਂ ਚਲਤੇ ਹੁਏ।
-----
ਮੁਝਕੋ ਲਹਿਰੋਂ ਨੇ ਉਠਾਯਾ ਗੋਦ ਮੇਂ,
ਦੇਖ ਕਰ ਤੂਫ਼ਾਨ ਕੋ ਬੜ੍ਹਤੇ ਹੁਏ।
-----
ਮੁਝਪੇ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਈ ਫ਼ਿਕਰੇ-ਮੁਆਸ਼ 3
ਦੇਖਤਾ ਹੂੰ ਖ਼ੁਦ ਕੋ ਮੈਂ ਗਿਰਤੇ ਹੁਏ।
-----
ਕਯਾ ਸਜ਼ਾ ਦੇਤਾ ਵੋ ਜੁਰਮੇ-ਇਸ਼ਕ਼ ਕੀ?
ਸੋਚਤਾ ਹੈ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਤੇ ਹੁਏ।
-----
ਡੂਬ ਜਾਤੇ ਸੋਗ ਮੇਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ‘ਫ਼ਿਰੋਜ਼’,
ਸੈਲੇ-ਚਸ਼ਮੇ-ਯਾਰ 4 ਥੇ ਚੜ੍ਹਤੇ ਹੁਏ।
*****
ਔਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ: ਖ਼ੁਰਸ਼ੀਦ – ਸੂਰਜ, ਤਲਾਸ਼ੇ-ਸਾਏਬਾਂ – ਛਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ੀ ਜਗ੍ਹਾ ਖੋਜ, ਫ਼ਿਕਰੇ-ਮੁਆਸ਼ – ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ, ਸੈਲੇ-ਚਸ਼ਮੇ-ਯਾਰ – ਯਾਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਦਰਿਆ
*****
ਗ਼ਜ਼ਲ ਮੂਲ ਉਰਦੂ/ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਪੀਅੰਤਰ: ਤਨਦੀਪ ਤਮੰਨਾ
ਗ਼ਜ਼ਲਜਬ ਫ਼ਲਕ* ਉਸਨੇ ਸਲਾਖੋਂ ਮੇਂ ਸੇ ਦੇਖਾ ਹੋਗਾ,
ਸਾਮਨੇ ਉੜਤੇ ਪਰਿੰਦੋਂ ਕਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਹੋਗਾ।
ਕ਼ੈਦ ਕੇ ਸਾਲ ਮਗਰ ਉਸਨੇ ਜਬ ਗਿਨੇ ਹੋਂਗੇ,
ਅਪਨਾ ਸਰ ਜ਼ੋਰ ਸੇ ਦੀਵਾਰ ਪੇ ਮਾਰਾ ਹੋਗਾ।
-----
ਜਬ ਦਰਾਰੇਂ ਕਿਸੀ ਦੀਵਾਰ ਪੇ ਉਭਰੀ ਹੋਂਗੀ,
ਗ਼ੌਰ ਸੇ ਉਨਕੋ ਮਕੀਨੋਂ* ਨੇ ਨਾ ਦੇਖਾ ਹੋਗਾ।
ਈਂਟ ਯੂੰ ਹੀ ਨਾ ਕਿਸੀ ਬਾਮ* ਸੇ ਉਖੜੀ ਹੋਗੀ,
ਯੇ ਤੋ ਬੁਨਿਯਾਦ ਕੇ ਹਿਲਨੇ ਕਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੋਗਾ।
----
ਅਪਨੇ ਸਾਏ ਕੋ ਭੀ ਆਸੇਬ* ਸਮਝਤੇ ਹੈਂ ਲੋਗ,
ਨੂਰ ਕਾ ਜ਼ਿਕਰ ਚਲਾਨੇ ਸੇ ਭੀ ਡਰਤੇ ਹੈਂ।
ਅਪਨੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਬਾਏ ਹੁਏ ਕਹਿਤੇ ਹੈਂ ਲੋਗ,
“ਵਕ਼ਤ ਨਾ ਬਦਲਾ ਤੋ ਫ਼ਿਰ ਕੈਸੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਹੋਗਾ? ”
----
ਮੁਝਕੋ ਟੂਟੇ ਹੁਏ ਰਿਸ਼ਤੋਂ ਪੇ ਮਲਾਲ* ਆਤਾ ਹੈ,
ਸਰਹਦੇ-ਸ਼ਹਿਰ ਪੇ ਆ ਕੇ ਯੇ ਖ਼ਿਆਲ ਆਤਾ ਹੈ।
“ਏਸੇ ਬੇਹਿਸ* ਤੋ ਨਹੀਂ ਹੈ ਮੇਰੀ ਬਸਤੀ ਕੇ ਲੋਗ,
ਮੁਝ ਕੋ ਪੀਛੇ ਸੇ ਕਿਸੀ ਨੇ ਤੋ ਪੁਕਾਰਾ ਹੋਗਾ ।”
----
ਰੋਜ਼ ਤਿਲ ਤਿਲ ਕੇ ਮਰਾ ਹੈ ਨਜਾਤ* ਪਾਨੇ ਤਕ,
ਬੇਬਸੀ ਲੇ ਗਈ ਜਿਸ ਕੋ ਜ਼ਹਿਰ ਖਾਨੇ ਤਕ।
ਕਮਰ ਝੁਕੀ ‘ਫ਼ਿਰੋਜ਼’ ਜਿਸਕੀ ਮੌਤ ਆਨੇ ਤਕ,
ਕ਼ਰਜ਼ ਉਸ ਨੇ ਅਭੀ ਆਧਾ ਹੀ ਉਤਾਰਾ ਹੋਗਾ।
*********
ਔਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ:
ਫ਼ਲਕ – ਅਸਮਾਨ, ਮਕੀਨੋਂ – ਮਕਾਨ ‘ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲ਼ੇ ਲੋਕ, ਬਾਮ – ਨੀਂਹ, ਆਸੇਬ – ਭੂਤ/ਪ੍ਰੇਤ, ਮਲਾਲ – ਦੁੱਖ, ਬੇਹਿਸ – ਕਠੋਰ, ਨਜਾਤ - ਛੁਟਕਾਰਾ
**********
ਗ਼ਜ਼ਲ ਮੂਲ ਹਿੰਦੀ /ਉਰਦੂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਪੀਅੰਤਰ: ਤਨਦੀਪ ‘ਤਮੰਨਾ’
ਕ਼ਤਰਾਨਜ਼ਮ
ਮੈਂ ਕ਼ਤਰਾ ਹੂੰ , ਮਹਿਜ਼ ਕ਼ਤਰਾ
ਅਸ਼ਕ ਵੋ ਆਸਮਾਂ ਕਾ
ਜੋ ਗਿਰਤਾ ਹੈ
ਕਿਸੀ ਦਹਿਕਾਂ* ਕੇ ਸੂਖੇ ਖੇਤ ਪਰ
ਬਰਸਾਤ ਬਨ ਕੇ
ਮੇਰੇ ਦਾਮਨ ਮੇਂ ਹੈਂ-
ਚੰਦ ਗੰਦਮ** ਕੇ ਦਾਨੇ,
ਇਕ ਚਾਵਲ ਕੀ ਮੁੱਠੀ,
ਔਰ ਬੀਵੀ ਕਾ ਕੰਗਨ,
ਜੋ ਗਿਰਵੀ ਇਸ ਲੀਏ ਹੈਂ
ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਹੀ
ਇਸ ਖੇਤ ਕੀ ਮੈਂ ਰਾਹ ਭੂਲਾ ਥਾ....
....................
ਮੈਂ ਕ਼ਤਰਾ ਹੂੰ , ਮੈਂ ਕ਼ਤਰਾ ਖ਼ੂਨ ਕਾ
ਜੋ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਬਹਾਯਾ ਹੈ
ਸਰ ਫ਼ੋੜ ਕੇ
ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਕੇ ਜਲਤੇ ਮਕਾਨੋਂ ਸੇ
ਤਾਕਿ ਧੋ ਸਕੇ ਵੋ
ਨਾਹਕ ਖ਼ੂਨ ਕੇ ਛੀਂਟੇ
ਕਿਸੀ ਮੰਦਿਰ ਕੇ ਆਂਗਨ ਸੇ
ਕਿਸੀ ਮਸਜਿਦ ਕੀ ਸੀੜੀ ਸੇ
ਕਿਸੀ ਕਲੀਸਾ*** ਕੀ ਦੀਵਾਰੋਂ ਸੇ....
....................
ਮੈਂ ਕ਼ਤਰਾ ਹੂੰ , ਮਹਿਜ਼ ਕ਼ਤਰਾ
ਛਲਕਤਾ ਹੂੰ, ਬਰਸਤਾ ਹੂੰ
ਬਹਿਤਾ ਹੂੰ ਔਰ ਸੂਖ ਜਾਤਾ ਹੂੰ
ਯਹੀ ਹੈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੇਰੀ
ਇਕ ਨੰਨ੍ਹਾ ਸਾ ਵੁਜੂਦ
ਮਗਰ ਦਾਮਨ ਮੇਂ ਹੈਂ-
ਕਿਸੀ ਸ਼ਾਇਰ ਕੇ ਆਂਸੂ,
ਕਿਸੀ ਦਹਿਕਾਂ ਦੇ ਅਰਮਾਂ,
ਕਿਸੀ ਬੀਵੀ ਕੇ ਕੰਗਨ,
ਮੈਂ ਹੂੰ ਆਬ-ਏ-ਹਯਾਤ****
ਮੈਂ ਹੂੰ ਤੇਜ਼ਾਬ ਭੀ
ਸੂਖਾ ਭੀ ਔਰ ਸੈਲਾਬ***** ਭੀ
ਮੈਂ ਕ਼ਤਰਾ ਹੂੰ , ਮਹਿਜ਼ ਕ਼ਤਰਾ
********
ਦਹਿਕਾਂ – ਕਿਸਾਨ, ਗੰਦਮ – ਕਣਕ, ਕਲੀਸਾ – ਗਿਰਜਾ ਘਰ, ਆਬ-ਏ-ਹਯਾਤ – ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ਾ ਪਾਣੀ, ਸੈਲਾਬ - ਹੜ੍ਹ
ਗ਼ਜ਼ਲਹਾਦਸੇ ਰੋਜ਼ ਹੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਮੇਂ ਛਪਤੇ ਹੋਂਗੇ।
ਲੋਗ ਖ਼ਬਰੇਂ ਨਾ ਮਗਰ ਗ਼ੌਰ ਸੇ ਪੜ੍ਹਤੇ ਹੋਂਗੇ।
----
ਸ਼ਾਮ ਸੇ ਪਹਿਲੇ ਜੋ ਪਰਿੰਦੇ ਪਲਟਤੇ ਹੋਂਗੇ।
* ਸਾਜ਼ਿਸ਼ੇ-ਜ਼ੁਲਮਤੇ-ਸ਼ਬ ਕੋ ਵੁਹ ਸਮਝਤੇ ਹੋਂਗੇ।
----
ਆਗ ਮੁਝਕੋ ਜੋ ਵੁਹ ਤੋਹਫ਼ੇ ਮੇਂ ਦੀਏ ਜਾਤੇ ਹੈਂ,
ਪਹਿਲੇ ਖ਼ੁਦ ਭੀ ਤੋ ਇਸ ਆਗ ਮੇਂ ਜਲਤੇ ਹੋਂਗੇ।
----
ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ** ਗਰਦਿਸ਼ੇ-ਮੌਸਮ ਹੈ ਯੇ, ਫ਼ਿਰ ਭੀ ਪੱਤੇ,
ਸ਼ਾਖ਼ ਸੇ ਸੋਗ ਮਨਾਤੇ ਹੁਏ ਗਿਰਤੇ ਹੋਂਗੇ।
----
ਜਿਨਕੇ ਜ਼ਖ਼ਮੋਂ ਸੇ ਹੁਏ ਸੁਰਖ਼ ਰਾਹ ਕੇ ਪੱਥਰ,
ਪਾਂਵ ਉਨਕੇ ਕਭੀ ਇਨਕਾਰ ਤੋ ਕਰਤੇ ਹੋਂਗੇ।
----
ਯੂੰ ਹੀ ਚੁਪਚਾਪ ‘ਫ਼ਿਰੋਜ਼’ ਬਾਤ ਨਹੀਂ ਸੁਨਤੇ ਥੇ,
ਮੇਰੇ ਲਹਜੇ ਸੇ ਮੇਰਾ ਝੂਠ ਪਕੜਤੇ ਹੋਂਗੇ।
------------
* ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼, ** ਮੌਸਮਾਂ ਦਾ ਆਉਂਣਾ-ਜਾਣਾ
ਉਰਦੂ-ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਪੀਅੰਤਰ: ਤਨਦੀਪ ਤਮੰਨਾ
ਸਾਹਿਤਕ ਨਾਮ: ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਗਿੱਲ ‘ਫ਼ਿਰੋਜ਼’ਨਿਵਾਸ: ਸਰੀ, ਕੈਨੇਡਾ
ਕਿਤਾਬਾਂ: ਇਖ਼ਤਿਲਾਫ਼ਾਤ ( 1999) ਉਰਦੂ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ‘ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਪਾਠਕ/ ਲੇਖਕ ਦੋਸਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਜੀ ਨੂੰ ‘ਆਰਸੀ’ ਦੀ ਅਦਬੀ ਮਹਿਫ਼ਲ ‘ਚ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਾਉਂਣ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਆਮਦੀਦ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਚੋਂ ਦੋ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ‘ਆਰਸੀ’ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ।
ਕੁਛ ਦਿਨ ਸੇ ਦੇਖਤਾ ਹੂੰ , ਤੇਰੇ ਪਾਓਂ ਕਾਂਪਤੇ ਹੈਂ।
ਕਯਾ ਤੁਝੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਥਾ, ਯੇ ਵਫ਼ਾ ਕੇ ਰਾਸਤੇ ਹੈਂ?
----
ਤੁਮ ਅਸ਼ਕ ਅਪਨੇ ਸਾਰੇ ਪਲਕੋਂ ਪੇ ਮੇਰੀ ਰਖਨਾ,
ਕੋਈ ਦੇਖ ਲੇ ਤੋ ਕਹਿਨਾ “ਹਮ ਦਰਦ ਬਾਂਟਤੇ ਹੈਂ!”
----
ਪਿਆਸੇ ਹੈਂ ਖੇਤ, ਰੂਹੇਂ, ਜੰਗਲ ਔ * ਦਸਤੋ-ਸਹਰਾ,
ਬਿਖਰੇ ਸੇ ਚੰਦ ਬਾਦਲ ਕਿਸ ਕਿਸ ਕੇ ਵਾਸਤੇ ਹੇਂ?
----
ਕਭੀ ਆਓ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੇਂ, ਤੋ ਚੁਪਕੇ ਚੁਪਕੇ ਆਨਾ,
ਕੁਛ ਖ਼ਾਬ ਸੋ ਰਹੇ ਹੈਂ, ਕੁਛ ਜ਼ਖ਼ਮ ਜਾਗਤੇ ਹੈਂ।
----
ਹੈਂ ‘ਫ਼ਿਰੋਜ਼’ ਕਿਤਨੇ ਸਾਦਾ ਜੋ ਕਤਾਰ ਮੇਂ ਖੜੇ ਹੈਂ!
ਯਾਂ ** ਜ਼ੀਸਤ ਭੀ ਹੈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਯੇ *** ਹਕੂਕ ਮਾਂਗਤੇ ਹੈਂ।
ਔਖੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਰਥ--- * ਉਜਾੜ ਬੀਆਬਾਨ, ** ਜ਼ਿੰਦਗੀ, *** ਹੱਕ
============
ਗ਼ਜ਼ਲ
ਸੁਬਹ ਸੇ ਸ਼ਾਮ ਤਲਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕੀ ਬਾਤੇਂ।
ਮਿਲੇਗਾ ਵਕਤ ਤੋ ਹੋਗੀਂ ਬਹਾਰ ਕੀ ਬਾਤੇਂ।
----
ਕਰੇਂ ਤੋ ਕਿਸ ਸੇ ਕਰੇਂ ਹਮ ਬਹਾਰ ਕੀ ਬਾਤੇਂ?
ਹਰੇਕ ਲਬ ਪੇ ਵੋ ਹੀ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਕੀ ਬਾਤੇਂ।
----
ਹਰੇਕ ਘਰ ਮੇਂ ਵਹੀ ਮਸਲੇ, ਵੋ ਹੀ ਝਗੜੇ,
ਸੁਨੇਂ ਜੋ ਕਾਨ ਲਗਾ ਕਰ ਦੀਵਾਰ ਕੀ ਬਾਤੇਂ।
---
ਮੇਰੀ ਤਰਹ ਕੋਈ ਹੋਕਰ ਉਦਾਸ ਲੌਟ ਗਯਾ,
ਲਿਖੀਂ ਹੈਂ ਰੇਤ ਪਰ ਕੁਛ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕੀ ਬਾਤੇਂ।
----
ਖ਼ਿਜ਼ਾਂ ਕਾ ਜ਼ਿਕਰ ਖ਼ੁਦਾਇਆ ਨਾ ਕਰ ‘ਫ਼ਿਰੋਜ਼’ ਯਹਾਂ,
ਕਿ ਬਰਸੋਂ ਬਾਦ ਚਲੀ ਹੈਂ ਬਹਾਰ ਕੀ ਬਾਤੇਂ।
------------
ਹਿੰਦੀ/ਉਰਦੂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਰੁਪਾਂਤਰਣ : ਤਨਦੀਪ ‘ਤਮੰਨਾ’
