ਆਰਸੀ ‘ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਆਮਦੇਦ – ਜਨਾਬ ਡਾ: ਰਵਿੰਦਰ ਜੀ - ਨਜ਼ਮਾਂ - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ

ਆਰਸੀ ‘ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਆਮਦੇਦ

ਸਾਹਿਤਕ ਨਾਮ: ਡਾ: ਰਵਿੰਦਰ
ਜਨਮ: ਬਟਾਲਾ – 23 ਜੁਲਾਈ, 1950

ਅਜੋਕਾ ਨਿਵਾਸ: ਬਟਾਲਾ, ਪੰਜਾਬ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ: ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ- ਆਪਣੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ, ਨਦੀ ਪੌਣ ਖ਼ੁਸ਼ਬੋ, ਬੰਸਰੀ ਉਦਾਸ ਹੈ, ਇਕ ਜੰਗਲ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ, ਆਲ੍ਹਣੇ ਘਰ ਪਿੰਜਰੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਰੁਕੋ, ਕਵਿਤਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ (ਸਮੁੱਚੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ) ਬਾਂਸੁਰੀ ਕਯਾ ਗੀਤ ਗਾਏ (ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਵਾਦ), Footloose Fragrance (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਸੰਪਾਦਨਾ: ਮਾਸਿਕ ਅੰਬਰ, ਤ੍ਰੈਮਾਸਿਕ ਵਿਕਲਪ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਤ੍ਰੈਮਾਸਿਕ ਅਜੋਕੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਮਾਣ- ਸਨਮਾਨ:- ਡਾ: ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਦਲੇ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਰ ਇਨਾਮ, ਨਰਿੰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂਰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਇਨਾਮ, ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਇਨਾਮ, ਬਾਵਾ ਲਾਲ ਸਾਹਿਤਕ ਮੰਚ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
------

ਦੋਸਤੋ! ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਦਿਆਂ  ਬੜੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਬੇਹੱਦ ਮਕ਼ਬੂਲ ਨਾਮ ਡਾ: ਰਵਿੰਦਰ ਜੀ ਨੇ ਚੰਦ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਨਜ਼ਮਾਂ ਆਰਸੀ ਲਈ ਘੱਲ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਵਾਈ ਹੈ। ਡਾ: ਸਾਹਿਬ ਨੇ 1977 ਤੋਂ ਬਟਾਲੇ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਲੱਗਭਗ ਚਾਰ ਦਹਾਕੇ  ਤੋਂ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਭ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਰਚਿਆਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਕੇ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
------
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ/ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸਾਂ ਅਤੇ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ, ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਡਾ: ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਆਈਆਂ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ੋਟੋ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਡਾ: ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਮੰਚਾਂ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਾਇਰਿਆਂ ਦੀ ਸੰਚਾਲਨਾ ਅਤੇ ਸਦਾਰਤ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਆਰਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਇਸ ਪੋਸਟ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਪੋਸਟ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ...... ਆਰਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਰੂਹ ਤੋਂ ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ ਡਾ: ਸਾਹਿਬ ਜੀਓ....:) ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰੀਆ।
ਅਦਬ ਸਹਿਤ
ਤਨਦੀਪ

********

ਨਾਂ ਤਖ਼ਤੀ

ਨਜ਼ਮ

ਮੇਰੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ

ਮੇਰੇ ਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ

ਨਾਂ ਤਖ਼ਤੀ ਨਹੀਂ

ਨਾਂ ਤਖ਼ਤੀ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਲੱਗੇ

ਆਪਣੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਲ਼

ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵੱਸੇ

ਏਥੇ ਤਾਂ ਮੈਂ

ਬਸ ਇਕ ਟੁਕੜਾ ਰਹਿੰਦਾ

ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਤਾਂ ਰਹਿੰਦਾ

ਮੋਈਆਂ ਮਹਿਬੂਬਾਂ

ਲੰਘੇ ਮੌਸਮ

ਯਾਰਾਂ ਦੇ ਚੇਤੇ ਵਿਚ

ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਨੇਰ੍ਹੇ

ਕੁਝ ਜਗਮਗ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿਚ

ਜਿਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵੀ ਨਾ ਜਾਨਣ

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿੰਦੇ

ਇਸ ਮਹਿਮਾਨ ਦਾ ਪਤਾ ਟਿਕਾਣਾ

ਨਾਂ ਤਖ਼ਤੀ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਲੱਗੇ

ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਸਭ ਦੁੱਖ ਸੁਖ

ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਹੋਵਣ

ਜਿੱਥੋਂ ਹੋਵੇ ਤੇਰੀ ਪਛਾਣ

ਏਥੇ ਤਾਂ ਤੂੰ

ਇਕ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ

ਚਿਹਰਾ ਜੋ

ਬੱਸ ਤੁਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਜਿਸਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ

ਇਹ ਚਿਹਰਾ ਨਾ ਦੱਸੇ

ਤੇਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮੌਸਮ ਦਾ ਹਾਲ

ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਤੂੰ ਹੱਸ ਕੇ ਮਿਲਦਾ

ਆਪਣੇ ਗਲ਼ ਲੱਗ ਰੋਂਦਾ

 ਨਾਂ ਤਖ਼ਤੀ ਤਾਂ ਦੱਸੇ

ਤੇਰੇ ਅਹੁਦੇ ਸਨਦਾਂ

ਇਹ ਨਾ ਦੱਸੇ

ਕਿੰਨਾ ਪੂਰਾ ਕਿੰਨਾ ਅਧੂਰਾ

ਕਿੰਨਾ ਸ਼ਾਤਰ ਕਿੰਨਾ ਕਮੀਨਾ

ਘਰ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ

ਥਾਂ ਥਾਂ ‘ਤੇ

ਖਿੱਲਰੇ ਵੰਡੇ ਬੰਦੇ ਦੀ

ਕਿੱਥੇ ਲੱਗੇ ਨੇਮ ਪਲੇਟ

ਕਿੱਥੇ ਕੋਈ ਦਸਤਕ ਦੇਵੇ

ਕਿੱਥੋਂ ਉਹਨੂੰ

ਜਦ ਜੀ ਚਾਹਵੇ ਲੱਭੇ ਕੋਈ

ਜੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਨੁੱਕਰ

ਅਜੇ ਵੀ ਖ਼ਾਲੀ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ

ਉੱਥੇ ਲਾ ਲੈ ਮੇਰੇ ਨਾਂ ਦੀ ਤਖ਼ਤੀ

ਮੇਰੀ ਨੇਮ ਪਲੇਟ

ਇਹੋ ਮੇਰਾ ਪਤਾ ਟਿਕਾਣਾ

ਇਹੋ ਮੇਰੀ ਪਹਿਚਾਣ

ਇੱਟਾਂ ਕੰਧਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿਚ

ਮੈਂ ਨਾ ਰਹਿੰਦਾ

ਜੋ ਰਹਿੰਦਾ

ਉਸਦਾ ਨਾਂ ‘ਮੈਂ’ ਨਹੀਂ

===

ਬੱਚੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲ਼ੇ
ਨਜ਼ਮ

ਇਸ ਮੰਡੀ ਵਿਚ

ਅਸੀਂ ਵੇਚਦੇ ਹਾਂ ਬੱਚੇ

ਹਰ ਉਮਰ ਦੇ

ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਨਪੜ੍ਹ

ਤੁਹਾਡੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ

ਗੋਦ ਲੈਣ ਲਈ

ਤੁਹਾਡੇ ਖੇਤਾਂ ਕਾਰਖ਼ਾਨਿਆਂ

ਕਾਲਜਾਂ ਹਸਪਤਾਲਾਂ

ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਲਈ

ਅਸੀਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਬੱਚੇ

ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਸੁਸ਼ੀਲ ਮਿਹਨਤੀ

ਹਰ ਉਜਰਤ

ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਕਬੂਲਣ ਵਾਲੇ

ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬਚਪਨ ਜਵਾਨੀ

ਸਾਂਭ ਸੰਵਾਰ ਕੀਤੇ

ਉਹ ਪੂਰੇ ਤਿਆਰ

ਤੁਹਾਡੇ ਨਿੱਤ ਬਦਲਦੇ

ਮਿਆਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ

ਅਜੇ ਚੱਖਿਆ ਨਹੀਂ

ਇਹਨਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ

ਐਸ਼ ਪ੍ਰਸਤੀ ਦਾ ਸੁਆਦ

ਅਜੇ ਲੱਗੀ ਨਹੀਂ

ਇਹਨਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ

ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀ ਹਵਾ

ਅਜਿਹਾ ਨਵਾਂ ਨਕੋਰ

ਵਧੀਆ ਸਸਤਾ ਮਾਲ

ਹੋਰ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੇਗਾ

ਅਸੀਂ ਨਸਲ ਦਰ ਨਸਲ

ਤੁਹਾਡੀ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ

ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਲਈ

ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਖੜ੍ਹੇ

ਵੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਗਾਂ

ਬੱਚਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਬਾਪ ਤੇ ਮਾਂ

ਹੌਲ਼ੀ ਹੌਲ਼ੀ

ਪੂਰਾ ਵਾੜਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਂ

ਆਓ ਖ਼ਰੀਦੋ

ਕਿਰਾਏ ‘ਤੇ ਲਓ

ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਲਈ ਚਾਹੀਦੇ

ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ

ਉਹ ਆਪ ਤੁਹਾਡੇ ਪਟੇ

ਗਲ਼ਾਂ ‘ਚ ਪਾਉਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ

ਬਹੁਤ ਨਿਗੂਣੇ ਲਾਲਚਾਂ ਲਈ

ਫ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕਰੋ

ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ‘ਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ

ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ

ਕਦੀ ਮਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ

ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ

ਪਿੰਡ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ‘ਤੇ

ਤੁਹਾਡੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਨੂੰ

ਤੁਹਾਡਾ ਅਹਿਸਾਨ ਮੰਨਣਗੇ

ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ

ਹੋਰ ਹੈ ਵੀ ਕੀ ਸੀ

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ

ਵਿਕਣ ਜੋਗੇ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸਿਵਾ

ਉਹ ਆ ਰਹੇ ਨੇ ਆਪ

ਤੁਹਾਡੇ ਜਗਮਗ ਕਰਦੇ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚ

ਆਪਣਾ ਮੁੱਲ ਪਵਾਉਣ

ਅਸੀਂ ਭੇਜ ਰਹੇ ਹਾਂ

ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਬਣਾਉਣ

ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਨੀਹਾਂ

ਹੋਰ ਪੱਕੀਆਂ ਕਰਨ

ਦੁੱਧ ਮੱਖਣਾਂ ਨਾਲ਼ ਪਲ਼ੀਆਂ ਜਵਾਨੀਆਂ

ਰੌਸ਼ਨ ਦਿਮਾਗ਼

ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਅਣਛੋਹ ਮੂਰਤਾਂ

ਸਿਰਫ਼ ਚੰਦ ਸਿੱਕਿਆਂ

ਰੰਗੀਨ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਇਵਜ਼

ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੰਡੀ ਆਉਣ ਦੀ ਵੀ

ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ

ਸਭ ਸਮਾਨ

ਆਪਣੇ ਖ਼ਰਚੇ ‘ਤੇ

ਆਪਣੇ ਆਪ

ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੇਗਾ

ਆਰਸੀ ‘ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਆਮਦੇਦ – ਜਨਾਬ ਡਾ: ਰਵਿੰਦਰ ਜੀ - ਨਜ਼ਮਾਂ - ਭਾਗ ਦੂਜਾ

ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ

ਨਜ਼ਮ

ਬਹੁਤ ਡਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ

ਮੁਰਦਾਘਰ ਦੀ ਇਕੱਲ ਤੋਂ

ਵੈਸੇ ਬਹੁਤ ਨੇ ਏਥੇ ਆਪਣੇ ਜਿਹੇ

ਬਕਸਿਆਂ ‘ਚ ਬੰਦ ਕਰਦੇ ਉਡੀਕ

ਆਖ਼ਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆ ਰਹੇ

ਜੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ

ਉਡੀਕ ਤਾਂ ਬੰਦੇ ਨੂੰ

ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਮਾਰ ਸੁੱਟੇ

ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਤਾਂ

ਸਚਮੁੱਚ ਬੜੀ ਭਿਆਨਕ

ਨਾ ਬੋਲ ਹੋਏ

ਨਾ ਰੋਇਆ ਚੀਕਿਆ ਜਾਵੇ

ਨਾ ਡਰ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ

ਨਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਤੜਪ ਕੋਈ

ਬੜਾ ਚੰਗਾ ਹੈ

ਬੋਟ ਆਲ੍ਹਣੇ ਚੋਂ ਨਿੱਕਲ਼

ਉੱਡਣ ਆਪਣੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ

ਘਰ ਆਲ੍ਹਣੇ ਬਣਾਉਣ

ਕਿਸੇ ਧਰਤੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੁੱਖ ‘ਤੇ

ਕਦੀ ਨਾ ਮੁੜਨ ਬੇਸ਼ਕ ਘਰਾਂ ਨੂੰ

ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਹੋਵੇ

ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਰਨ ਦੀ

ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰਸਮ ਦੇ ਤੁਰ ਜਾਣ ਦੀ

ਬਿਨਾਂ ਅਹਿਸਾਨ ਚੁੱਕਿਆਂ

ਤੁਖ਼ਮਾਂ ਵਾਰਸਾਂ ਦਾ

ਚਿਖ਼ਾ ਨੂੰ ਦਾਗ਼ ਦੇਣ ਲਈ

ਜੇ ਬੋਟ ਰਹਿ ਨਾ ਸੱਕਣ ਆਲ੍ਹਣੇ ‘ਚ

ਜੇ ਪੰਛੀ ਭਾਲ਼ਦੇ

ਉੱਡਣ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਅਕਾਸ਼

ਸਿਵੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵੀ

ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਉਡੀਕੇ

ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਚਿਰਾਗ਼ ਹੱਥੋਂ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ

ਕਿਉਂ ਰਾਹ ਵੇਖਣ ਬੇਜਾਨ ਜਿਸਮ

ਹਰੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ ‘ਚ ਚਰਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ

ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਸਮਾਨ ‘ਚ

ਲੁੱਡੀਆਂ ਮਾਰਦੇ ਕਬੂਤਰਾਂ ਦਾ

ਜੇ ਜਿਉਂਦੇ ਜਾਗਦੇ

ਨਾ ਆਸ ਰੱਖੀ ਕਿਸੇ ‘ਤੇ

ਤਾਂ ਹੁਣ ਕਿਉਂ

ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਡੋਰ

ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਬੰਨ੍ਹੀਏ

ਉਂਝ ਹੈ ਤਾਂ ਬੜਾ ਔਖਾ

ਮੁਰਦਾ ਘਰ ਦੇ ਯਖ਼ ਦਰਾਜ਼ਾਂ ‘ਚੋਂ

ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿੱਘ ਲੱਭਣਾ

ਚਿਖ਼ਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ

ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਮੁਆਤਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨਾ
====
ਸਮੁੰਦਰ ਕੰਢੇ

ਨਜ਼ਮ

ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਕੰਢੇ

ਠੰਡੀ ਰੇਤ ਉੱਤੇ

ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ

 ਲਹਿਰ ਆਉਂਦੀ

ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਡੋਬ ਕੇ ਪਰਤ ਜਾਂਦੀ

ਹਰ ਵਾਰ ਲੱਗੇ

ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕੇ

ਪੈਰ ਤਿਲ੍ਹਕਦੇ

ਫਿਰ ਅਗਲੀ ਲਹਿਰ ਉਡੀਕਦਾ

ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ

ਖੁਰਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮਹਿਸੂਸਦਾ

ਲਹਿਰਾਂ ‘ਚ ਘੁਲ਼ ਘੁਲ਼ ਜਾਂਦਾ

 ਤੂੰ ਜਿੰਨੀ ਵਾਰ ਆਉਂਦੀ

ਮੇਰਾ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ

ਖੋਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ

ਫਿਰ ਵੀ ਤੇਰੀ ਹਰ ਮਿਲ਼ਣੀ ਉਡੀਕਦਾ

ਹਰ ਵਾਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹੋਰ

ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਖੁਰ ਜਾਂਦਾ

ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹੋਰ

ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਘੁਲ਼ ਜਾਂਦਾ

ਆਪੋ ਆਪਣੇ

ਦਾਇਰਿਆਂ ‘ਚ ਸਿਮਟ

ਆਪੋ ਆਪਣੇ

ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ

ਤੂੰ ਫੇਰ

ਲਹਿਰ ਲਹਿਰ ਸਮੁੰਦਰ....

ਮੈਂ ਫੇਰ

ਕਿਨਾਰੇ ਖੜ੍ਹਾ

ਉਡੀਕ.... ਉਡੀਕ....
======
ਅਣਲਿਖੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ

ਨਜ਼ਮ

ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ

ਜੋ ਅਸੀਂ

ਤੁਰਦੇ ਫਿਰਦੇ

ਬੱਸਾਂ ‘ਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ

ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ ਲਿਖਣ ਲਈ

ਫਿਰ ਕੋਈ ਹੋਰ

ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ ਯਾਦ ਆਉਣ ਕਾਰਨ

ਉੱਠ ਪੈਂਦੇ ਹਾਂ

ਅਧੂਰੀਆਂ

ਅੱਗੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਛੱਡ ਕੇ

 ਜੋ ਏਨੀਆਂ ਧੱਕੜ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ

ਸਾਡੇ ‘ਚ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ਼

ਤੋੜ ਨਿਭਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ

ਜੋ ਅਣਘੜਤ ਮਿੱਟੀ

ਅਲਕ ਵਛੇਰੀਆਂ 

ਅਣਛੋਹ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਵਾਂਗ

ਹੱਥ ਛੁਡਾ ਕੇ

‘ਫਿਰ ਕਦੀ ਸਹੀ’ ਆਖ

ਖਿਸਕ ਜਾਂਦੀਆਂ

ਦੂਰੋਂ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਲਿਟੀਆਂ ਮਚਲਦੀਆਂ

ਸਾਡਾ ਮੂੰਹ ਚਿੜ੍ਹਾਉਂਦੀਆਂ

‘ਵਿਚਾਰਾ ਸਾਬਕਾ ਕਵੀ’

ਕਹਿ ਕੇ ਛੇੜਦੀਆਂ

 ਬੜਾ ਔਖਾ ਹੈ

ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ

ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਜਾਣਾ

ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ

ਸੁੱਟ ਦੇਂਦਾ ਕਵੀ

ਕਾਗ਼ਜ਼ ਪੁਰਜ਼ਾ ਪੁਰਜ਼ਾ ਕਰਕੇ

ਕਦੀ ਤਾਂ ਗੇੜ ‘ਚ ਆਉਣਗੀਆਂ

ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਮੇਰੀ ਕ਼ਲਮ ਦੇ

 ਉਹ ਹੱਸਦੀਆਂ ਨੇ ਦੂਰੋਂ

ਕਵੀ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਦੀਆਂ

ਉਹਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ

ਖ਼ਾਲੀ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਤਰਸ ਨਾਲ਼ ਵਿਹੰਦੀਆਂ

ਉਹਦੇ ਸ਼ਿਲਪ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਤਾੜਦੀਆਂ

ਉਹ ਉਹਦੇ ਕੋਲ਼

ਉਦੋਂ ਆਉਣ ਦਾ ਇਕ਼ਰਾਰ ਕਰਦੀਆਂ

ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਲੋਭ ਸਵਾਰਥ

ਇਨਾਮ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਤੋਂ

ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਵਾਜ ਮਾਰੇਗਾ

ਕੋਲ਼ ਬਹਿਣ ਲਈ ਆਖੇਗਾ

ਆਪਣੀ ਕ਼ਲਮ

ਉਹਨਾਂ ਹੱਥ ਫੜਾ

ਸ਼ਬਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾ

ਜਿੱਥੇ ਮਰਜ਼ੀ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ

ਆਪਣਾ ਆਪ

ਉਹਨਾਂ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਏਗਾ
======
ਬਰਫ਼ੀਲਾ ਖ਼ੰਜਰ

ਨਜ਼ਮ

ਤੂੰ ਕਿੰਨਾ

ਬਦਲ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਏਂ

ਪਲ ਪਲ

ਪਹਾੜੀ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਕਣੀਆਂ

ਵਿਹੰਦਿਆਂ ਵਿਹੰਦਿਆਂ

ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ

ਬਰਫ਼ ਦੇ ਗੋਹੜੇ ਬਣਦੀਆਂ

ਨਿੱਘੀ ਨਿੱਘੀ ਬਰਫ਼

ਛੂਹਣ ਨੂੰ

ਚੁੰਮਣ ਨੂੰ

ਅੱਖਾਂ ‘ਤੇ ਲਾਉਣ ਨੂੰ

ਹੱਥਾਂ ‘ਚ ਘੁੱਟਣ ਨੂੰ ਜੀਅ ਕਰਦਾ

ਹੌਲ਼ੀ ਹੌਲ਼ੀ ਤੂੰ ਸਖ਼ਤ ਹੁੰਦੀ

ਤਿਲ੍ਹਕਵੀਂ ਪਗਡੰਡੀ ਬਣਦੀ

ਛੱਤਾਂ ਤੋਂ ਲਮਕਦੀ

ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਛੁਰੀ ਬਣਦੀ

ਡਰ ਆਉਂਦਾ ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਜਾਦਿਆਂ

ਕਿੰਨਾ ਬਦਲ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਤੂੰ

ਪਲ ਪਲ

ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਮਾਸੂਮ ਕਣੀਆਂ ਤੋਂ

ਗ਼ੁਸੈਲ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਖ਼ੰਜਰ ਤੱਕ

ਆਰਸੀ ‘ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਆਮਦੇਦ – ਜਨਾਬ ਡਾ: ਰਵਿੰਦਰ ਜੀ - ਨਜ਼ਮਾਂ - ਭਾਗ ਤੀਜਾ

ਖ਼ਤ ਬਨਾਮ ਮੋਬਾਇਲ ਸੁਨੇਹੇ

ਨਜ਼ਮ

ਇਹ ਖ਼ਤ ਤੈਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲੱਗਿਆਂ

ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰੀ

ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਡੁੱਬੀ ਹੋਵੇ

ਕਿੰਨੀ ਵਾਰੀ

ਜਾਗਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ

ਸੁਪਨਾ ਸੁਪਨਾ ਹੋਈ ਹੋਵੇ

ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ

ਧੋ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਪੋਟੇ

ਇਕ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆ ਹੋਵੇ

ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ

ਲਿਫ਼ਾਫ਼ਾ ਚੁਣਨ ‘ਚ ਲਾਈ ਹੋਵੇ

ਮੋਹਰਾਂ ਡਾਕਖ਼ਾਨੇ ਦੀਆਂ

ਵਾਂਗ ਹਥੌੜੇ ਵੱਜਣ

ਚੂਰ ਚੂਰ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵਣ ਅਹਿਸਾਸ ਮੇਰੇ

ਤਰਲੇ ਮਾਰੇ ਹੋਣੇ ਨੇ ਹਰਕਾਰੇ ਦੇ

ਪਲ ਪਲ ਸਾਹ ਸਾਹ ਨਾਲ ਪਿਰੋ ਕੇ

ਤੇਰੇ ਤੱਕ ਖ਼ਤ

ਸੁੱਖੀ ਸਾਂਦੀ ਅੱਪੜਣ ਲਈ

ਕਿੰਨੀਆਂ ਸੁੱਖਣਾਂ ਸੁੱਖੀਆਂ ਹੋਵਣ

 ਖ਼ਤ ਆਉਂਦੇ ਤਾਂ

ਲਿਖਣ ਵਾਲ਼ੇ ਦਾ

ਕਈ ਕੁਝ ਨਾਲ਼ ਲਿਆਉਂਦੇ

ਉਸਦੇ ਹੱਥਾਂ ਸਾਹਾਂ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੋ

ਉਹਦੇ ਸੰਸੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਅਣਬੋਲੇ ਅਹਿਸਾਸ

ਉਹਦੇ ਵੇਖੇ ਤੇ ਅਣਵੇਖੇ ਸੁਪਨੇ

ਏਸ ਜਨਮ ‘ਚ ਨਾ ਸਹੀ

ਅਗਲੇ ਜਨਮ ‘ਚ

ਮਹਿਬੂਬਾ ਦਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਇਕਰਾਰ

 ਸਾਂਭ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖੇ ਖ਼ਤ

ਸਰਮਾਇਆ ਬਣਦੇ

ਭਾਵੇਂ ਪੁਰਜ਼ਾ ਪੁਰਜ਼ਾ ਕਰਕੇ

ਰਾਖ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੀ

ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉਡਾਈਏ

ਵਹਿੰਦੀ ਨਦੀ ਦੀ ਝੋਲ਼ੀ ਪਾਈਏ

ਮਹਿਕ ਉਹਨਾਂ ਦੀ

ਫਿਰ ਵੀ ਫ਼ੈਲੀ ਰਹੇ ਚੁਫ਼ੇਰੇ

 ਪਰ ਮੋਬਾਇਲ ਸੁਨੇਹੇ

ਇਕ ਪੋਟੇ ਦੀ ਛੁਹ ਨਾਲ਼

ਬੇਗ਼ਾਨੀ ਲਿਪੀ ਵਿਚ

ਰੁੱਖੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਬਣਦੇ

ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ

ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਂ ਲਿਖੇ ਸੁਨੇਹੇ 

ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ

ਨਾ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ

ਨਾ ਕੋਈ ਉਡੀਕ

ਨਾ ਕੋਈ ਛੁਹ

ਨਾ ਮਹਿਕ, ਭੁਲੇਖਾ ਕੋਲ਼ ਹੋਣ ਦਾ

ਇੱਕੋ ਪੋਟਾ ਛੂੰਹਦੇ

ਸਭ ਕੁਝ ਪੂੰਝਿਆ ਜਾਵੇ

ਅਣਦਿਸਦੀ ਰੱਦੀ ਦੇ ਡੱਬੇ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਵੇ

ਨਾ ਕੋਈ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਪੁਰਜਾ ਪੁਰਜਾ

ਨਾ ਕੋਈ ਜਲ਼ੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਰਾਖ਼ ਬਚੇ

 ਖ਼ਤ ਤਾਂ ਹੋਣ ਕਬੂਤਰ ਬੀਬੇ

ਬਹਿਣ ਬਨੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ

ਚੁੰਮੀਏ ਲਾਡ ਲਡਾਈਏ

ਵੇਖ ਵੇਖ ਨਾ ਰੱਜੀਏ

ਇਹ ਮਸ਼ੀਨੀ ਸੁੱਖ ਸੁਨੇਹੇ

ਧੜਕਣ ਜਿਉਂ ਮਸਨੂਈ ਦਿਲ ਦੀ

ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦੀ ਵੀ ਬੇਗ਼ਾਨੀ ਲੱਗੇ

ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ਼

ਉੱਧਲ ਗਈ ਮਹਿਬੂਬ ਜਿਹੀ
=====
ਸਾਡੇ ਪਿਤਰ
ਨਜ਼ਮ

ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਤਾਂ

ਕਈ ਖੜ੍ਹੇ ਖੜੋਤੇ

ਰੁੱਖ ਸੜੇ

ਝੁਲ਼ਸੇ ਪੱਤੇ ਫੁੱਲ ਝੜੇ

ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪੌਣਾਂ ਦੇ ਬੋਲ

ਲਗਰਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ  ਸਾਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਗਾਉਂਦੇ

ਸੜੇ ਸਾਜ਼ਿੰਦੇ

ਯੁਗਾਂ ਯੁਗਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਆਏ

ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਗਡੀਰੇ ਗੁੱਲੀ ਡੰਡੇ

ਤਖ਼ਤੀ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਕ਼ਲਮ ਕਿਤਾਬਾਂ

ਛੱਤਾਂ ਲਈ ਬਾਲੇ ਸ਼ਤੀਰ

ਬੂਹੇ ਬਾਰੀਆਂ ਕੁਰਸੀ ਮੰਜੇ

ਗੱਡੇ ਹਲ਼ ਪੰਜਾਲੀ

ਗੱਭਰੂਆਂ ਲਈ ਡਾਗਾਂ ਟਕੂਏ

ਬਿਰਧਾਂ ਲਈ ਡੰਗੋਰੀ

ਮਾਂ ਦੇ ਦਾਜ ਦਾ ਪਲੰਘ ਸੰਦੂਕ

ਦਾਦੀ ਲਈ ਮਧਾਣੀ ਚਰਖ਼ਾ

ਦਾਦੇ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਲਈ ਕੰਘਾ

ਖੜ੍ਹੇ ਖੜੋਤੇ

ਝੁਲ਼ਸ ਗਏ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਸਾਡੇ

ਅਜੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ

ਸਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਰ ‘ਤੇ

ਆਖ਼ਰ ਤੱਕ ਜਾਣਾ ਸੀ

ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੇਜ ਲਿਟਾ ਕੇ

ਸੋਨਾ ਢਾਲ਼ ਕੇ ਕੁੰਦਨ ਕਰਕੇ

ਸਾਡੇ ਤਨ ਨਾਲ ਇਕ ਮਿਕ ਹੋ ਕੇ

ਰਾਖ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਵਟਾਉਣਾ ਸੀ

ਪੋਟਲੀਆਂ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ

ਸਾਡੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਸੰਗ

ਨਦੀਏ ਤੈਰਨ ਜਾਣਾ ਸੀ

 ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵਾਰਸ

ਕੋਈ ਚਿਖ਼ਾ ਨਹੀਂ

ਆਪਣੇ ਤਨ ਨੂੰ ਲਾਂਬੂ ਲਾ ਕੇ

ਆਪਣਾ ਖ਼ੁਦ ਕਰਦੇ ਸੰਸਕਾਰ

ਨਾ ਕੋਈ ਕਿਰਿਆ ਕਰਮ

ਨਾ ਕੋਈ ਭੋਗ ਰਸਮ

ਬਾਬਾਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ

ਨਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤ ਸਪੁੱਤ ਕਰਾਵੇ

ਇੰਝ ਹੀ ਅਗਨੀ ਭੇਟ ਹੋਣ

ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਜਾਏ

ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਮਿੱਟੀ ਹੋ ਰਲ਼ਦੇ

ਪਿਤਰ ਅਸਾਡੇ