ਨਾਮ: ਸਾਂਵਲ ਧਾਮੀ ਪਿੰਡ: ਸਿੰਗੜੀ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ: ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
ਸਾਂਵਲ ਧਾਮੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। ਉਂਝ ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਮੱਲ੍ਹਮ, ਸੁਖਮਣੀ, ਪੁਲ, ਗਾਈਡ ਵਰਗੀਆਂ ਕੁਝ ਇਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਪੈਂਠ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲਗੋਅ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਐਬਾਂ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਕਿਫ਼ ਹੈ। ਭਰਤੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ, ਭਰਤੀ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਤਾਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਇਸੇ ਜੁਗਤ ਨੂੰ ਵਰਤਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਫ਼ਾਲਤੂ ਸਤਰ ਤਾਂ ਕੀ ਫ਼ਾਲਤੂ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਹੀ ਕਰਦਾ। ਉਸਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰ ਵਾਂਗ ਸੁਗਠਿਤ, ਚੁਸਤ, ਦਿਲ-ਚੀਰਵੀਂ ਤੇ ਬੱਝਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਤੇ ਸੁਭਾਅ ਸਭ ਨਾਲੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਂਵਲ ਧਾਮੀ ਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ।
–ਸੁਰਿੰਦਰ ਸੋਹਲ
*********
ਦੋਸਤੋ! ਸੁਰਿੰਦਰ ਸੋਹਲ ਜੀ ਨੇ ਸਾਂਵਲ ਧਾਮੀ ਜੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਆਰਸੀ ਲਈ ਭੇਜੀਆਂ ਹਨ । ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ੁਕਰੀਆ । ਧਾਮੀ ਜੀ ਨੂੰ ਆਰਸੀ ਦੇ ਤਮਾਮ ਲੇਖਕ / ਪਾਠਕ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵੱਲੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ਆਮਦੀਦ ਆਖਦੀ ਹੋਈ ਦੋਵਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਆਰਸੀ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ।
ਅਦਬ ਸਹਿਤ
ਤਨਦੀਪ ‘ਤਮੰਨਾ’
*********
ਗ਼ਜ਼ਲ
ਸਿਖ਼ਰ ਦੁਪਹਿਰੇ ਅਸਲਮ ਸੁੱਤਾ ਕਬਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ।
ਸਿਰ ’ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਲਹੂ ’ਚ ਭਿੱਜਾ ਉਰਦੂ ਦਾ ਅਖ਼ਬਾਰ।
----
ਮਸਜਿਦ ਖੋਲ੍ਹਾ, ਤਕੀਆ ਠੀਕਰ, ਉੱਜੜੇ ਨੇ ਘਰ-ਬਾਰ,
ਤੈਨੂੰ ਸਹੁੰ ਅੱਲਾ ਦੀ ਸਾਂਭੀਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ।
----
ਚੋਗ ਚਿਰਾਗ਼ਾਂ ਦਾ ਜਦ ਚੁਗਦੀ ਰੋਵੇ ਧਾਹਾਂ ਮਾਰ,
ਲੀਕੋਂ ਪਾਰ ਗਈ ਨਾ ਉੱਡ ਕੇ ਜੋ ਕਬਰਾਂ ਦੀ ਡਾਰ।
----
ਤੇਰੇ ਮੁੱਢ ਸੀ ਸੱਪ ਦੀ ਵਰਮੀ, ਮੇਰੇ ਮੁੱਢ ਹਥਿਆਰ,
ਤੂੰ ਕੰਡਿਆਲੀ ਥ੍ਹੋਰ ਸੀ ਬਣਿਆ, ਮੈਂ ਕੰਡਿਆਲੀ ਤਾਰ।
----
ਮੈਂ ਕਾਫ਼ਰ ਮੈਂ ਸੜ-ਬਲ਼ ਜਾਣਾ,ਪਰ ਐ ਮੋਮਨ ਯਾਰ!
ਰੋਜ਼-ਏ-ਹਸ਼ਰ ਨੂੰ ਕਬਰੋਂ ਉੱਠਕੇ ਯਾਦ ਕਰੀਂ ਇਕ ਵਾਰ।
======
ਗ਼ਜ਼ਲ
ਕਬਰਾਂ ਕੁਰੇਦਦੀ ਏ, ਮੜ੍ਹੀਆਂ ਵਰੋਲ਼ਦੀ ਏ।
ਪਾਗਲ ਹੈ ਜ਼ਿੰਦਗਾਨੀ, ਮੋਇਆਂ ਨੂੰ ਟੋਲ਼ਦੀ ਏ।
----
ਬਿਰਖਾਂ ਤੋਂ ਝਾੜ ਕੇ ਵੀ ਹੋਈ ਜੋ ਰੂਹ ਨਾ ਰਾਜ਼ੀ,
ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੌਣ ਤਾਂਹੀਂ, ਮਿੱਟੀ ’ਚ ਰੋਲ਼ਦੀ ਏ।
----
ਆਟੇ ਦੇ ਵਾਂਗ ਗੁੰਨ੍ਹਿਆਂ, ਜਿੰਦਾਂ ਨੂੰ ਹੋਣੀਆਂ ਨੇ,
ਸਿਵਿਆਂ ਦੀ ਅੱਗ ਘਰ-ਘਰ, ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਫਰੋਲ਼ਦੀ ਏ।
----
ਐਵੇਂ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਦਾ, ਨਾ ਭਰਮ ਪਾਲ਼ ਐ ਦਿਲ!
ਉਹ ਤਾਂ ਹਵਾ ਦੀ ਖ਼ਾਤਿਰ, ਖਿੜਕੀ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਏ।
----
ਤੈਨੂੰ ਮਿਲੇ ਜੇ ਕਿਧਰੇ, ਪੁੱਛੀਂ ਤੂੰ ਹਾਲ ਉਸਦਾ,
ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੁਣ, ਘਟ-ਵੱਧ ਹੀ ਬੋਲਦੀ ਏ।
----
ਤੇਰੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਤੋਂ ‘ਸਾਂਵਲ’, ਸੁੱਚੀ ਹੈ ਚੁੱਪ ਉਸਦੀ,
ਹਰਫ਼ਾਂ ਜਿਹੇ ਜੋ ਹੰਝੂ, ਕਾਗ਼ਜ਼ ਤੇ ਡੋਲ੍ਹਦੀ ਏ।
