ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਬਾਦਲ - ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ - ਨਜ਼ਮ

ਦੋਸਤੋ! ਅੱਜ ਫੇਸਬੁੱਕ ਖੋਲ੍ਹੀ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਅੱਜ ਦਾ ਦਿਹਾੜਾ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ.... ਏਸ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਡੈਡੀ ਜੀ ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਬਾਦਲ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਅੰਮੜੀ ਦਾ ਵਿਹੜਾ’ ਵਿਚੋਂ 25 ਜੁਲਾਈ, 1995 ਦੀ ਲਿਖੀ ਇਸ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਨਜ਼ਮ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਸਭ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕਾਂ...:) ਅਦਬ ਸਹਿਤ ਤਨਦੀਪ
*********
ਮਾਂ ਪੰਜਾਬੀਏ!
ਨਜ਼ਮ
ਵਾਰਾਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੋਂ ਜਾਨ ਮਾਂ ਪੰਜਾਬੀਏ!
ਫ਼ੈਲੇ ਤੇਰਾ ਜੱਗ ਵਿਚ ਨਾਂ ਪੰਜਾਬੀਏ!

ਗੁਰੂਆਂ ਤੇ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਰਹੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੂੰ,
ਔਖੀ ਗੱਲ ਸੌਖਿਆਂ ਕਰੇਂ ਬਿਆਨ ਤੂੰ,
ਵਲ਼-ਫੇਰ ਆਵੇ ਨਾ, ਬੜੀ ਨਾਦਾਨ ਤੂੰ,
ਖਿੱਚੇਂ ਹਰ ਇਕ ਦਾ ਤਦੇ ਧਿਆਨ ਤੂੰ,
ਮਾਣੇ ਹਰ ਕੋਈ ਤੇਰੀ ਛਾਂ ਪੰਜਾਬੀਏ!
ਫ਼ੈਲੇ ਤੇਰਾ ਜੱਗ ਵਿਚ….

ਹੋਰ ਕੋਈ ਬੋਲੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ੋਂ ਮਿੱਠੀ ਨਹੀਂ,
ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਅਸਾਂ ਅੱਜ ਤੀਕ ਡਿੱਠੀ ਨਹੀਂ,
ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੋਰ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਚਿੱਠੀ ਨਹੀਂ,
ਕਿਹੜੀ ਹੈ ਸਮੱਸਿਆ ਜੋ ਤੂੰ ਨਜਿੱਠੀ ਨਹੀਂ?
ਕਰੇਂ ਤੂੰ ਹਰੇਕ ਥੀਂ ਨਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀਏ!
ਫ਼ੈਲੇ ਤੇਰਾ ਜੱਗ ਵਿਚ…

ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਸਿਰਤਾਜ ਤੂੰ,
ਧੀਆਂ, ਪੁੱਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖੇਂ, ਸਦਾ ਲਾਜ ਤੂੰ,
ਦੀਨ-ਦੁਖਿਆਰਿਆਂ ਦੀ ਹੈਂ ਆਵਾਜ਼ ਤੂੰ,
ਕੀਹਦੀ-ਕੀਹਦੀ ਗੱਲ ਮੈਂ ਕਰਾਂ ਪੰਜਾਬੀਏ!
ਫ਼ੈਲੇ ਤੇਰਾ ਜੱਗ ਵਿਚ…

ਰਹੀ ਸਦਾ ਸਾਡੇ ‘ਚ ਲੜਾਈ, ਸੱਚ ਹੈ,
ਹੱਥ ਆਈ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਗੁਆਈ, ਸੱਚ ਹੈ,
ਹਰ ਚੀਜ਼ ਬਾਹਰੋਂ ਅਪਣਾਈ, ਸੱਚ ਹੈ,
ਤੇਰਿਆਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਢਾਅ ਲਗਾਈ, ਸੱਚ ਹੈ,
ਕੀਹਨੇ ਸੀਗਾ ਚੁੱਕਣਾ ਉਤਾਂਹ ਪੰਜਾਬੀਏ?
ਫ਼ੈਲੇ ਤੇਰਾ ਜੱਗ ਵਿਚ…

ਕਿੰਨੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਅਦੀਬ ਨੇ ਤਿਰੇ,
ਵੱਧ ਪੁੱਤਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੀ ਰਕੀਬ ਨੇ ਤਿਰੇ,
ਵੈਰੀ ਤੈਥੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਕਰੀਬ ਨੇ ਤਿਰੇ,
ਤਾਂ ਹੀ ਐਨੇ ਮਾੜੇ ਇਹ ਨਸੀਬ ਨੇ ਤਿਰੇ,
ਨਿੱਤ ਵੈਰੀ ਉੱਠਦੈ ਨਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀਏ!
ਫ਼ੈਲੇ ਤੇਰਾ ਜੱਗ ਵਿਚ…

ਲੱਗਿਆ ਪੰਜਾਬ ਤਾਈਂ ਖੋਰਾ ਹੀ ਰਿਹਾ,
ਪੈਂਦਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਕੋਰਾ ਹੀ ਰਿਹਾ।
ਖਾਂਦਾ ਤੇਰੇ ਰੂਪ ਤਾਈਂ ਢੋਰਾ ਹੀ ਰਿਹਾ,
ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਹ ਝੋਰਾ ਹੀ ਰਿਹਾ,
ਸਹਿੰਦੀ ਰਹੀ ਕਾਹਤੋਂ ਅਨਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀਏ?
ਫ਼ੈਲੇ ਤੇਰਾ ਜੱਗ ਵਿਚ…

ਜੀਹਨੇ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜ ‘ਤੇ ਬਹਾਇਆ ਰਾਣੀਏ! (1)
ਜੀਹਨੇ ਤੈਨੂੰ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਰਾਣੀਏ!
ਜੀਹਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਰਾਣੀਏ!
ਜੀਹਨੇ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਰੁਸ਼ਨਾਇਆ ਰਾਣੀਏ!
ਯਾਦ ਸਦਾ ਰਹੂ ਉਹਦਾ ਨਾਂ ਪੰਜਾਬੀਏ!
ਫ਼ੈਲੇ ਤੇਰਾ ਜੱਗ ਵਿਚ…

ਬੜਾ ਚਿਰ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ,
ਆਪਣਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਮੈਂ ਖਰੋਚਦਾ ਰਿਹਾ,
ਬਿੱਖ਼ਰੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਤਾਈਂ ਬੋਚਦਾ ਰਿਹਾ,
ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਗੱਲ ਏਹੋ ਲੋਚਦਾ ਰਿਹਾ,
ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਾਂ ਪੰਜਾਬੀਏ!
ਫ਼ੈਲੇ ਤੇਰਾ ਜੱਗ ਵਿਚ…

ਤੈਨੂੰ ਚਾਹੁੰਣ ਵਾਲ਼ੇ ਅਜੇ ਜੱਗ ‘ਤੇ ਬੜੇ,
ਵੈਰੀ ਤੇਰੇ ਜਾਣ ਲੈ ਤੂੰ, ਝੜੇ ਕਿ ਝੜੇ,
ਪੈਂਦੇ ਰਹਿਣ ਭਾਵੇਂ ਜਿੰਨੇ ਮਰਜ਼ੀ ਗੜੇ,
ਤੇਰੇ ਤਾਜ ਵਿਚ ਹੀਰੇ ਜਾਣਗੇ ਜੜੇ,
ਪੁੱਤ ਆਪਣੇ ਤੂੰ ਜਾਣੀਂ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀਏ!
ਫ਼ੈਲੇ ਤੇਰਾ ਜੱਗ ਵਿਚ…

ਰੀਝ ਮੇਰੀ ਇੱਕੋ, ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਮੈਂ ਕਵ੍ਹਾਂ,
ਲੋਰੀਆਂ ਤੂੰ ਦੇਵੇਂ, ਤੇਰੀ ਗੋਦ ‘ਚ ਸਵਾਂ,
‘ਬਾਦਲ’ ਦੇ ਵਾਂਗ ਤੇਰੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਰਵ੍ਹਾਂ,
ਹਰ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਲਵਾਂ,
ਪੁੱਤ ਤੇਰਾ ਮੁੜ ਕੇ ਬਣਾਂ ਪੰਜਾਬੀਏ!
ਫ਼ੈਲੇ ਤੇਰਾ ਜੱਗ ਵਿਚ…
*****
(1) ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ

ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਬਾਦਲ - ਨਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਕਿਰਨਾਂ’ ‘ਚੋਂ ਆਰਸੀ ਦੀ ਅੱਜ ਦੀ ਪੋਸਟ - ਗ਼ਜ਼ਲ

ਨਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਕਿਰਨਾਂ’ ‘ਚੋਂ ਆਰਸੀ ਦੀ ਅੱਜ ਦੀ ਪੋਸਟ

ਆਪਣੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ‘ਗੰਦਲ਼ਾਂ’ ਅਤੇ ‘ਕਿਰਚਾਂ’ ਨਾਮੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਉੱਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਤਜਰਬੇ ਵੀ ਕੀਤੇ ਹਨ ਪਰ ਹੁਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਨਿਰੇ ਬਹਿਰਾਂ ਜਾਂ ਜ਼ਿਹਾਫ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਯਾਦ ਕਰ ਲੈਣੇ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਢਾਲ਼ ਲੈਣਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਖ਼ਿਆਲ-ਉਡਾਰੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ।

ਸਾਦਗੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਉਹ ਮੀਰੀ ਗੁਣ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਲੇਖਕ ਵਿਚ ਲੰਮੀ ਘਾਲਣਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ਿਆਲ ਦੀ ਉਡਾਰੀ ਨਾਲ਼ ਜਿੱਥੇ ਲੇਖਕ ਖ਼ੁਦ ਦਿਸਹੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦਾ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਹੋ ਨਿਬੜਦਾ ਹੈ ਓਥੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਲੌਕਿਕ ਗਗਨ-ਮੰਡਲਾਂ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਅਜੋਕੇ ਰਾਕਟ-ਯੁਗ ਵਿਚ ਅਣਦਿਸਦੇ ਸੌਰ-ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕੋਈ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ! ਲੇਖਕ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਤਾਂ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਲੱਭਣਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਧੁੰਦਲ਼ਾ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਨੇਕ-ਦਿਲ।

ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਬਾਦਲ

******

ਦੋਸਤੋ! ਅੱਜ ਦੀ ਪੋਸਟ ‘ਚ ਡੈਡੀ ਜੀ ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਬਾਦਲ ਜੀ ਦੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਕਿਰਨਾਂ’ ‘ਚੋਂ ਚੰਦ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਾਰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਟਾਈਟਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਸਹਿਤ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਪੋਸਟ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਆਰਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬਾਦਲ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ 'ਤੇ ਦਿਲੀ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ। ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰੀਆ।

ਅਦਬ ਸਹਿਤ

ਤਨਦੀਪ ਤਮੰਨਾ

*****

ਗ਼ਜ਼ਲ

ਊਂ ਦਿਲ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਬੜਾ ਸੀ, ਵਿੱਚੋਂ ਇੰਨਾ ਨਿੱਕਲ਼ਿਆ।

ਕੰਡੇ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਤੋਲਿਆ, ਕੰਡੇ ਜਿੰਨਾ ਨਿੱਕਲ਼ਿਆ।

------

ਅੱਖੀਆਂ ਕੋਲ਼ ਚਰਿੱਤਰ ਕਿੰਨੇ, ਉਮਰਾਂ ਤਕ ਨਈਂ ਗਿਣ ਹੋਣੇ,

ਹੰਝੂ ਤਾਂ ਬਸ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਹੀ ਸੀ, ਪਾਣੀ ਕਿੰਨਾ ਨਿੱਕਲ਼ਿਆ।

------

ਦੁੱਖਾਂ, ਦਰਦਾਂ, ਆਹਾਂ ਤਕ ਨੂੰ, ਲਗਦੈ ਬੰਨ੍ਹ ਲਵੇਗਾ ਉਹ,

ਜਿਸ ਰਾਹੀ ਦੇ ਬੋਝੇ ਵਿੱਚੋਂ, ਗ਼ਮ ਦਾ ਪਿੰਨਾ ਨਿੱਕਲ਼ਿਆ।

-----

‘ਬਾਦਲ’ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਦੁਤਰਫ਼ੀ, ਉਸਨੂੰ ਪਰਖ਼ਣ ਔਖਾ ਹੈ,

ਉੱਤੋਂ ਕੌੜਾ-ਕੌੜਾ, ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਰਸ-ਭਿੰਨਾ ਨਿੱਕਲ਼ਿਆ।

=====

ਗ਼ਜ਼ਲ

ਲਾਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਹੋਰ ਵਾਅਦਾ ਟਿਕ ਗਿਆ।

ਖ਼ਾਰ ‘ਤੇ ਸ਼ਬਨਮ ਦਾ ਕਤਰਾ ਟਿਕ ਗਿਆ।

-----

ਡੋਬ ਕੇ ਸੋਹਣੀ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਟਿਕ ਗਿਆ।

ਰੂਪ ਦੀ ਛੋਹ ਨਾਲ਼ ਪਾਰਾ ਟਿਕ ਗਿਆ।

-----

ਹੋਰ ਵੀ ਕੁਝ ਦੂਰ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੋ ਗਈ,

ਠੀਕ ਥਾਂ ਜਦ ਪੈਰ ਪਹਿਲਾ ਟਿਕ ਗਿਆ।

-----

ਤੁਰ ਗਈ ਬਰਸਾਤ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ,

ਦਿਲ ਦੇ ਮਚਲਣ ਦਾ ਵੀ ਖ਼ਤਰਾ ਟਿਕ ਗਿਆ।

-----

ਟਿਕ-ਟਿਕਾਅ ਵਿਚ ਝੂਮਦਾ ਸੀ ਮਸਤ ਹੋ,

ਨ੍ਹੇਰੀਆਂ ਆਈਆਂ ਤਾਂ ਪੱਤਾ ਟਿਕ ਗਿਆ।

-----

ਰੂਪ ਦੀ ਬੁੱਕਲ਼ ‘ਚ ਹੀ ਠੰਢਕ ਮਿਲ਼ੀ,

ਰੂਪ ਦੀ ਬੁੱਕਲ਼ ‘ਚ ਪਾਲ਼ਾ ਟਿਕ ਗਿਆ।

-----

ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ, ਜ਼ਰਾ ਮੇਰੀ ਸੁਣੋ!

ਦੋ ਕੁ ਸਿਫ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਏਕਾ ਟਿਕ ਗਿਆ।

-----

ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੜ ਜਦੋਂ ਕਟਣੀ ਪਈ,

ਤੜਪਿਆ ਦਸਤਾ, ਕੁਹਾੜਾ ਟਿਕ ਗਿਆ।

-----

ਰਾਤ ਭਰ ‘ਬਾਦਲ’ ਨਾ ਸੁੱਤਾ ਪੀੜ ਥੀਂ,

ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਾਅ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਕਮਲ਼ਾ ਟਿਕ ਗਿਆ।

=====

ਗ਼ਜ਼ਲ

ਪਿਸ ਰਹੇ ਨੇ ਪਰਦਿਆਂ ਅੰਦਰ, ਸਤਾਈ ਧੁੱਪ ਦੇ ਟੁਕੜੇ।

ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਣੱਤ ਵੰਡਣ ਫਿਰ, ਪਰਾਈ ਧੁੱਪ ਦੇ ਟੁਕੜੇ।

------

ਕੌਣ ਰੋਕੇਗਾ? ਸਮੇਂ ਦੀ ਚਾਲ ਦਾ ਚੱਕਰ ਬੇਕਾਬੂ ਹੈ,

ਮਸਤ ਕੁਦਰਤ ਡੈਣ ਲੱਗੇ, ਤੇ ਲੁਕਾਈ ਧੁੱਪ ਦੇ ਟੁਕੜੇ।

-----

ਜਿਸ ਸਵੈਟਰ ਕੋਲ਼ ਏਨਾ ਨਿੱਘ ਤੇ ਅਪਣੱਤ ਭਰਿਆ ਹੈ,

ਉਹਨਾਂ ਮਾਹਿਰ ਉਂਗਲ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹੈ ਬੁਣਾਈ, ਧੁੱਪ ਦੇ ਟੁਕੜੇ।

-----

ਤਨ ਢਕਣ ਦਾ ਫ਼ਿਕਰ ਕਾਹਦਾ ਹੈ, ਮਿਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ?

ਕਰ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਪੇਟ ਦੀ ਆਈ-ਚਲਾਈ, ਧੁੱਪ ਦੇ ਟੁਕੜੇ।

------

ਧੁੱਪ ਨੇ ਵੀ ਮੂੰਹ ਵਿਖਾਲਣ ਦੀ, ਅਨੋਖੀ ਸ਼ਰਤ ਰਖ ਦਿੱਤੀ,

ਧੁੱਪ-ਲਿਪਟੀ ਏਸ ਛਾਂ ਦੀ, ਮੂੰਹ-ਵਿਖਾਈ, ਧੁੱਪ ਦੇ ਟੁਕੜੇ।

-----

ਛਾਂ ਨਹੀਂ ਮੁਕਦੀ ਕਦੇ ਵੀ, ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੈ ਬਾਣ ਦੀ ਮੰਜੀ,

ਵੇਖ ਸੂਰਜ ਇਕ ਹੈ, ਤੇ ਹਨ ਸਤਾਈ ਧੁੱਪ ਦੇ ਟੁਕੜੇ।

-----

ਆਸਮਾਂ ਹੋਇਐ ਵਿਰੋਧੀ, ਫੇਰ ‘ਬਾਦਲ’ ਕੀ ਕਰੇ ਦੱਸੋ?

ਜਦ ਪਰਿੰਦੇ ਹੀ ਫਿਰਨ, ਖੰਭੀਂ ਲੁਕਾਈ ਧੁੱਪ ਦੇ ਟੁਕੜੇ।

ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਬਾਦਲ - ਗ਼ਜ਼ਲ

ਗ਼ਜ਼ਲ

ਯਾਦਾਂ ਵਿਚ ਲਹਿਰਾਵੇ, ਚੁੰਨੀ ਚੰਨੀ ਦੀ।

ਰੋਜ਼ ਪੁਆੜੇ ਪਾਵੇ, ਚੁੰਨੀ ਚੰਨੀ ਦੀ।

-----

ਨੈਣਾਂ ਅੰਦਰ ਤਾਂ ਇਨਕਾਰ ਦਾ ਝਉਲ਼ਾ ਹੈ,

ਉਡ-ਉਡ ਕੋਲ਼ ਬੁਲਾਵੇ, ਚੁੰਨੀ ਚੰਨੀ ਦੀ।

-----

ਪੱਤਾ, ਗੁੱਡੀ, ਬੱਦਲ਼ ਬੇਸ਼ਕ ਉਡਦੇ ਨੇ,

ਦਿਲ ਦੇ ਤਾਈਂ ਉਡਾਵੇ, ਚੁੰਨੀ ਚੰਨੀ ਦੀ।

-----

ਇਹ ਲਹਿਰੇ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਬਦਲੇ,

ਵਾਅ ਨੂੰ ਵੀ ਮਸਤਾਵੇ, ਚੁੰਨੀ ਚੰਨੀ ਦੀ।

-----

ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਪਰਛਾਵਾਂ, ਲਟਕੀ ਚੁੰਨੀ ਦਾ,

ਇਉਂ ਲਗਦੈ ਖ਼ੁਦ ਆਵੇ, ਚੁੰਨੀ ਚੰਨੀ ਦੀ।

-----

ਸਿਰ ‘ਤੇ ਓੜ੍ਹੀ ਹੋਵੇ, ਨਾਲ਼ ਸਲੀਕੇ ਦੇ,

ਆਦਰ ਦੂਣਾ ਪਾਵੇ, ਚੁੰਨੀ ਚੰਨੀ ਦੀ।

-----

ਦਸਤਾਰ ਜਿਦ੍ਹੇ ਇਮਾਨ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਹੈ ‘ਬਾਦਲ’,

ਉਹ ਕਾਹਤੋਂ ਸਹੁੰ ਖਾਵੇ? ਚੁੰਨੀ-ਚੰਨੀ ਦੀ।

ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਬਾਦਲ - ਗ਼ਜ਼ਲ

ਗ਼ਜ਼ਲ

ਪਿਤਾ ਦੀ ਪੱਗ, ਅਪਣੀ ਲਾਜ ਲੈ ਕੇ।

ਦੁਲ੍ਹਨ ਆਈ ਹੈ ਕਿੰਨਾ ਦਾਜ ਲੈ ਕੇ।

-----

ਹਰਿਕ ਕਾਰੂੰ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹੱਥ ਖ਼ਾਲੀ,

ਮੁਹੱਬਤ ਹੀ ਗਈ ਹੈ ਤਾਜ ਲੈ ਕੇ।

-----

ਘੜੇ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਿਆਸਾ,

ਕਦੇ ਮੋਤੀ, ਕਦੇ ਪੁਖ਼ਰਾਜ ਲੈ ਕੇ।

----

ਗ਼ਜ਼ਲ ‘ਤਰਲੋਕ’ ਦੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਵੇਖੋ,

ਕਿਵੇਂ ਨਾਂ ਆਪਣਾ ‘ਸਰਤਾਜ’ ਲੈ ਕੇ।

-----

ਤਿਰੀ ਆਸੀਸ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਿਆ ਹਾਂ,

ਮੁੜਾਂਗਾ ਮਾਂ ਕੁਈ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਲੈ ਕੇ।

-----

ਸਹੀ ਖ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਚੋਭ ਹਰ ਦਮ,

ਉਹ ਮੁੜਦੇ ਝੋਲ਼ ਵਿਚ ਅਨਾਜ ਲੈ ਕੇ।

----

ਕਰੋ ਮਿਹਨਤ ਤਾਂ ਮਿਲ਼ਦਾ ਫਲ਼ ਹੈ ‘ਬਾਦਲ’,

ਹਰਿਕ ਜੰਮਦਾ ਨਾ ਪੇਟੋਂ ਰਾਜ ਲੈ ਕੇ।

ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਬਾਦਲ - ਗ਼ਜ਼ਲ

ਦੋਸਤੋ! ਅੱਜ ਸੁਖਦੀਪ ਜੀ ਦੀ ਈਮੇਲ ਆਈ ਸੀ ਕਿ ਬਾਦਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਹੁ-ਚਰਚਿਤ ਗ਼ਜ਼ਲ 'ਕਿਸਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਸੁਣਾਵਾਂ, ਦੁਖ ਪਰਦੇਸਾਂ ਦੇ' ਆਰਸੀ 'ਤੇ ਪੋਸਟ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਬਾਦਲ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੰਨ 2000 'ਚ ਛਪੇ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਕਿਰਚਾਂ' 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ 'ਚੋਂ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਸਰੀ 'ਚ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਭਖ਼ਵੇਂ ਟਾਕ-ਸ਼ੋਅ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਲਓ ਸੁਖਦੀਪ ਜੀ! ਅੱਜ ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਗ਼ਜ਼ਲ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰੀਆ।
ਅਦਬ ਸਹਿਤ
ਤਨਦੀਪ ਤਮੰਨਾ
******
ਗ਼ਜ਼ਲ

ਕਿਸਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਸੁਣਾਵਾਂ, ਦੁਖ ਪਰਦੇਸਾਂ ਦੇ।

ਧੁੱਪ ਨੇ ਨਿਗਲ਼ੀਆਂ ਛਾਵਾਂ, ਦੁਖ ਪਰਦੇਸਾਂ ਦੇ।

-----

ਭੀੜ ਪਈ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਅੱਖ ਚੁਰਾ ਜਾਵਣ,

ਕੀ ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਮਾਵਾਂ, ਦੁਖ ਪਰਦੇਸਾਂ ਦੇ।

-----

ਕਣਕ ਬਥੇਰੀ ਉਗਦੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਖਾਂਦੇ ਨੇ,

ਮੁਰਗੇ, ਬੱਕਰੇ, ਗਾਵਾਂ, ਦੁਖ ਪਰਦੇਸਾਂ ਦੇ।

-----

ਨੀਂਦਰ ਤਾਈਂ ਭਜਾਵੇ ਬੋਲ ਅਲਾਰਮ ਦਾ,

ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਉਂਘਲਾਵਾਂ, ਦੁਖ ਪਰਦੇਸਾਂ ਦੇ।

-----

ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਬਿੱਲ ਹੀ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਨੇ,

ਭਜ-ਨਠ ਵਿਚ ਭੁਗਤਾਵਾਂ, ਦੁਖ ਪਰਦੇਸਾਂ ਦੇ।

-----

ਹਸਦੀ-ਹਸਦੀ ਬੀਵੀ ਥਾਣੇ ਜਾ ਖੜ੍ਹਦੀ,

ਫਿਰ ਬੇਅੰਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ, ਦੁਖ ਪਰਦੇਸਾਂ ਦੇ।

-----

ਆਖਣ ਨੂੰ ਤਾਂ ਚਾਰੋਂ-ਤਰਫ਼ ਸੁਹੱਪਣ ਹੈ,

ਆਓ! ਕੋਹਜ ਵਿਖਾਵਾਂ, ਦੁਖ ਪਰਦੇਸਾਂ ਦੇ।

-----

ਅਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ‘ਬਾਦਲ’, ਕਿਧਰੇ ਰੀਸ ਨਹੀਂ,

ਏਥੇ ਹੀ ਗੱਲ ਮੁਕਾਵਾਂ, ਦੁਖ ਪਰਦੇਸਾਂ ਦੇ।