ਮੌਸਮ

ਆਰਸੀ ਤੇ ਨਵੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ

ਦੋਸਤੋ! ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਹੋ ਕਿ ਆਰਸੀ ਨੂੰ Facebook ਅਤੇ Twitter ਨਾਲ਼ ਵੀ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਇਹਨਾਂ ਸਾਈਟਾਂ ਤੇ ਅਕਾਊਂਟ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਰਸੀ ਬਲੌਗ ਨੂੰ ਓਥੋਂ ਵੀ join ਅਤੇ follow ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਲਿੰਕ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿੱਤੇ ਹਰ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਮਸ਼ਕੂਰ ਹਾਂ।
ਅਦਬ ਸਹਿਤ
ਤਨਦੀਪ ਤਮੰਨਾ



Showing posts with label ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ. Show all posts
Showing posts with label ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ. Show all posts

Sunday, October 25, 2009

ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ - ਸ਼ਲੋਕ

ਸ਼ਲੋਕ

ਜਦੋਂ ਦਾ ਰੱਬ ਛੁਡਾ ਗਿਆ, ਮੈਥੋਂ ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ।

ਖਿੰਡਦੇ ਖਿੰਡਦੇ ਖਿੰਡ ਗਏ, ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ।

-----

ਨਾ ਹੀ ਧੂਣੀ ਮਜਲਸਾਂ, ਵਿਛੜ ਗਏ ਸਭ ਯਾਰ।

ਕੁਦਰਤ ਇਸ ਨੂੰ ਆਖੀਏ ਦੇਖ ਪਰਖ ਕਈ ਵਾਰ।

-----

ਪਿਆਰੇ ਵਿਛੜਨ ਨਾ ਡਰਾਂ ਜੇ ਨਾ ਵਿਛੜੇ ਪਿਆਰ।

ਬਿਖ਼ਰ ਜਾਓ ਜੀ ਪਿਆਰਿਓ, ਕਿਹਾ ਨਾਨਕ ਅਵਤਾਰ।

-----

ਜੁੜਦੇ ਜੁੜਦੇ ਜੁੜ ਗਏ, ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਪਿੰਡ।

ਭਾਲ਼ਿਆਂ ਭਾਲ਼ ਨਾ ਹੋਂਵਦੀ ਮਿੱਠੇ ਖੂਹ ਦੀ ਟਿੰਡ।

-----

ਰੋਕ ਨਾ ਸੱਕੇ ਰੱਬ ਵੀ, ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਰਫਤਾਰ।

ਇਸਨੂੰ ਕਹੀਏ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਛੜਨ ਹੈ ਸਚਿਆਰ।

-----

ਵਿਛੜਨ ਵੇਲੇ ਨਾ ਡਰਾਂ ਜੇ ਮਿਲਣੇ ਦੀ ਆਸ।

ਕਿਚਰਕ ਮੂੰਹ ਹਿਲਾਏਗੀ ਗਾਂ ਨੇੜੇ ਬਾਈ-ਪਾਸ।

-----

ਇਸਨੂੰ ਕਹੀਏ ਦੋਸਤੋ, ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਖੇਲ੍ਹ।

ਵਿਛੜਨ ਬਾਅਦ ਨੇ ਹੋਂਵਦੇ, ਮੇਲ-ਸੁ-ਮੇਲੋ-ਮੇਲ।

Thursday, May 28, 2009

ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ - ਨਜ਼ਮ

ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿਚ ਮਾਂ

ਨਜ਼ਮ

(1)

ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਆਈ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ,

ਨਾ ਵੇ ਪੁੱਤ! ਏਦਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹੀਦੀ

ਸੁੱਖੀ ਸਾਂਦੀ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਜੋਬਨ-ਰੁੱਤੇ ਮਰੇਂ

ਮਰਨ ਤੇਰੇ ਵੈਰੀ, ਤੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ

ਜਾਂ ਉਹ ਧਗੜੇ,

ਜਿਹੜੇ ਨਿੱਤ ਤੈਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਪੱਟੀਆਂ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਆ।

..............

ਚੱਲ ਜੇ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਫਿਕਰ ਨਹੀਂ ਤੈਨੂੰ

ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਵੱਲ ਤਾਂ ਦੇਖ

ਉਹ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਹੀ ਕੰਡੇ ਵਾਂਗੂੰ

ਸੁੱਕਿਆ ਪਿਆ ਦੇਖ ਦੇਖ ਤੈਨੂੰ।

................

ਭੈੜਿਆ ਬਹੂ ਦਾ ਹੀ ਖ਼ਿਆਲ ਕਰ

ਤੇ ਆਹ ਉਹਦੇ ਚੂਚੇ

ਮਸਾਂ ਮੂੰਹ ਦੇਖਿਆ ਅਸੀਂ ਤਾਂ

ਕੁਛ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਖ਼ਿਆਲ ਕਰ।

................

ਜੋਬਨ ਰੁੱਤੇ ਤਾਂ ਪੁੱਤ ਕੋਈ

ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਮਾਰੇ

ਆਹ ਦੇਖ, ਵੇ ਪੁੱਤ!

ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮੂਹਰੇ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਆਂ!

----

(2)

ਅੱਜ ਸੁਪਨੇ ਚ ਮੇਰੀ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਮਾਂ ਨੇ

ਮੇਰੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣੀ

ਤਾਂ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਈ

..........

ਸ਼ਾਇਦ ਉਹਨੂੰ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ

ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤ ਦੇ ਗਲ਼ੇ ਨੂੰ

ਕੋਈ ਰੋਗ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ,

ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਰੋਗ!

ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਹਾਇਕੂ ਦਾ ਰੋਗ!

............

ਕਹਿੰਦੀ, ਪੁੱਤ ਦੇ ਗਲ਼ੇ ਵਿਚ ਰਸਾ ਹੈ ਨ੍ਹੀਂ

ਰਾੜੇ ਵਾਲ਼ੇ ਸੰਤਾਂ ਵਰਗਾ।

...........

ਪਰ, ਪੁੱਤ ਨੇ ਕਿਹੜਾ

ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨਣੀ ਆਂ

ਮਨਾਂ ਚੁੱਪ ਈ ਭਲੀ ਆ!

----

(3)

ਟੀ.ਵੀ. ਉੱਤੇ ਜਦੋਂ ਮੈਂ

ਇਰਾਕੀ/ਫਲਸਤੀਨੀ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ

ਮੈਨੂੰ ਬੁਸ਼ ਦਿਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ

ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ

ਸਾਫ਼ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ

ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਦਿਸਣੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਦੇਖੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।

..................

ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਮਾਂ ਦੇ ਬੋਲ

ਧਰਵਾਸ ਦਵਾਉਂਦੇ ਹਨ,

ਪੁੱਤ ਸਭ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ

ਆਖਰ ਵਿਚ ਢਲ਼ ਜਾਂਦੇ ਹਨ

ਬਹੁਤਾ ਫਿਕਰ ਨਾ ਕਰਿਆ ਕਰ!


Sunday, April 19, 2009

ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ - ਗ਼ਜ਼ਲ

ਗ਼ਜ਼ਲ

ਝੋਲ਼ੀ ਚੁੱਕ ਨੇ ਰਹਿੰਦੇ ਚੁਕਦੇ, ਓਧਰ ਵੀ ਤੇ ਐਧਰ ਵੀ।

ਅਣਖੀ ਬੰਦੇ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁਕਦੇ, ਓਧਰ ਵੀ ਤੇ ਐਧਰ ਵੀ।

----

ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਹਰਖ ਸੋਗ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕੀੜੇ,

ਈਰਖਾ ਵਰਗੇ ਰੋਗ ਨੀ ਮੁਕਦੇ, ਓਧਰ ਵੀ ਤੇ ਐਧਰ ਵੀ।

----

ਭੁੱਖਣ-ਭਾਣੇ ਹੋਏ ਨਾ ਭਗਤੀ, ਲੋਕ ਉਡਣ ਪਰਦੇਸਾਂ ਨੂੰ,

ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਮਾਪ ਸੁਕਦੇ, ਓਧਰ ਵੀ ਤੇ ਐਧਰ ਵੀ।

----

ਪੰਗੇ-ਬਾਜ ਪਾਈ ਜਾਣ ਪੰਗੇ, ਥਾਂ ਥਾਂ ਬਿੜਕਾਂ ਜੰਗ ਦੀਆਂ,

ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਨ ਅੱਤਾਂ ਚੁਕਦੇ, ਓਧਰ ਵੀ ਤੇ ਐਧਰ ਵੀ।

----

ਮਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆ ਠੰਢੀਆਂ ਛਾਵਾਂ, ਪੁੱਤਰ ਵੈਰੀ ਬਣ ਜਾਵਣ,

ਅਕਸਰ ਜੰਮੇ ਇਕੋ ਕੁੱਖ ਦੇ, ਓਧਰ ਵੀ ਤੇ ਐਧਰ ਵੀ।

----

ਮਾਪੇ, ਹੁਸਨ, ਜਵਾਨੀ ਸੱਜਣਾ, ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਮੁੱਕ ਜਾਣੇ,

ਨਹੀਂ ਮੁਕਦੇ ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਨੀ ਮੁਕਦੇ, ਓਧਰ ਵੀ ਤੇ ਐਧਰ ਵੀ।

----

ਮਨ ਦੀ ਬੀਨ ਵਜਾ ਕੋਈ ਘਣਗਸ, ਤੇਰੇ ਪਲ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਣੇ,

ਕੰਮ-ਧੰਦੇ ਪਰ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁਕਦੇ, ਓਧਰ ਵੀ ਤੇ ਐਧਰ ਵੀ।


Tuesday, February 10, 2009

ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ - ਮਾਡਰਨ ਗ਼ਜ਼ਲ

ਸਾਹਿਤਕ ਨਾਮ: ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ
ਨਿਵਾਸ: ਯੂ.ਐੱਸ.ਏ.
ਕਿਤਾਬ: ਸੱਠਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ( ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
“...ਚਾਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਤੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਭੂਤ ਸਵਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਰ ਭਰ ਕੇ ਮਸਾਂ ਮੈਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਭੱਜੀਆਂ ਦੋ ਕਹਾਣੀਆਂ ‘ਤੇ ਦੋ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਤੇ ਛਾਪਣ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਕੋਈ ਉੱਤਰ ਨਾ ਆਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵੈਨਕੂਵਰ, ਕਨੇਡਾ ਵੀ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲਿਖਾਰੀ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਉਦੋਂ ਲਾਗੇ ਤਾਗੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ‘ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ’ ਦਾ ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹੀ। ਸਰੀਰ ਢਿੱਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗੁਰਦੇਵ ਮਾਨ ਜੀ ਉਸ ਦਿਨ ਆਏ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰ ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਫਿਰ ਵੀ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਦ ‘ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਬਾਦਲ’ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਪੜ੍ਹੀ ਤਾਂ ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਉਸ ਨਾਲ ਖਿਝ ਪਿਆ ਜਿਵੇਂ ਬਾਦਲ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਉਦੋਂ ਮੈਂ ਸੱਠਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਟੱਪ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਉਹਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਲੱਗੀ।
----
ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀਏ ਦਾ ਰਦੀਫ਼ “ਸੱਠਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ” ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਹੁਸਨ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬਾਰੇ ਸੋਝੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਵਾਪਸੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਕਾਫ਼ੀਆ ਸਾਜ ਲਿਆ ਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ‘ਸੱਠਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ’ ਰਦੀਫ਼ ਚੰਮੇੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਰਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਦੋਂ ਮੈਂ ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਹੀ ਸਮਝਦਾ ਸਾਂ। ਕੁਝ ਸ਼ਿਅਰ ਮੈਂ ਸੌਖੇ ਹੀ ਰਚ ਲਏ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ। ਮੈਂ ਅਜੇ ਵੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਾਂ। ਕਈ ਵਾਰ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਨਾਲ “ਸੱਠਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ” ਚੰਮੇੜ ਲਵਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਚੰਗੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਮੇਰੀ ਹਾਉਮੈ ਨੂੰ ਵੀ ਪੱਠੇ ਪੈ ਜਾਣ। ਫੇਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਛਾਪੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਸਦਾ ਨਾਂ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਦਿਸੀ। ਆਖਰ ਮੈਂ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ “ਸੱਠਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ” ਹੀ ਰੱਖ ਲਿਆ।”
ਅੱਜ ਘਣਗਸ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਰਸੀ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਪਾਠਕ/ ਲੇਖਕ ਦੋਸਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਦਬੀ ਮਹਿਫ਼ਲ ‘ਚ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਵਾਉਂਣ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਆਮਦੀਦ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਮਾਡਰਨ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਆਰਸੀ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਘਣਗਸ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਰਸੀ ਦਾ ਲਿੰਕ ਡਾ: ਪ੍ਰੇਮ ਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰੀਆ।

ਮਾਡਰਨ ਗਜ਼ਲ
ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਸਾਡਾ ਹਾਲ ਸਾਡੇ ਤੇ ਗੁਜ਼ਰਦੀ, ਕੀ ਲਿਖਾਂ।
ਲੋਹੜੇ ਦੀ ਪੈ ਰਹੀ ਜਿੰਨੀ ਹੱਡ ਚੀਰਵੀਂ ਸਰਦੀ, ਕੀ ਲਿਖਾਂ।
----
ਗਰੀਬ ਗੁਰਬੇ ਤਾਂ ਬਰਫ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਰਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਬਿਜਲੀ ਕੱਟ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਬਰਫ਼ ਵਿੱਚ ਬੇਦਰਦੀ, ਕੀ ਲਿਖਾਂ ।
-----
ਕਨੇਡਾ ਆਕੇ ਬਿਸ਼ਨ ਕੁਰ ਹੈ ਖੁਸ਼ ਪਰ ਬਿਸ਼ਨਾ ਖੁਸ਼ਕ,
ਬਿਸ਼ਨ ਕੁਰ ਹੈ ਘਾਟ ਦੀ ਹੁਣ ਜਾਂ ਹੈ ਘਰਦੀ, ਕੀ ਲਿਖਾਂ ।
----
ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਗੜੇ ਤਿਗੜੇ ਤਾਂ ਫੋਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ,
ਹੁਣ ਕੌਣ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੈ ਮਿੱਤ ਕੌਣ ਹੈ ਦਰਦੀ, ਕੀ ਲਿਖਾਂ।
----
ਮੰਦਰ ਵੀ ਗਈ ਪਰ ਮਨ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵੀ ਟੇਕ ਨਾ ਆਈ,
ਕੀ ਕੁਝ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ ਵਿਚਰਦੀ, ਕੀ ਲਿਖਾਂ।
----
ਓਬਾਮਾ ਤਾਂ ਇਤਨਾ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ,
ਕਿੰਨੀ ਹਾਲਤ ਹੈ ਮਾੜੀ ਮੁਲਕ ਅੰਦਰ ਦੀ, ਕੀ ਲਿਖਾਂ।
-----
ਯਾਦ ਨਰੋਈ ਹੈ ਸਾਡੀ ਪਰ ਟੈਕਸ ਦੇਣਾ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ,
ਲਾਲਚਾਂ ਮਾਰੀ ਹਯਾਤੀ ਕੀ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਕੀ ਲਿਖਾਂ।
----
ਆਉਂਦੇ ਨੇ ਯਾਦ ਜਦ ਕਦੇ ਭੁੱਲੇ ਵਿੱਸਰੇ ਸਭ ਪਿਆਰੇ,
ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿੰਨੀ ਮੇਰੀ ਅੱਖ ਹੈ ਵਰ੍ਹਦੀ, ਕੀ ਲਿਖਾਂ।