ਗ਼ਜ਼ਲ ਲਮਹਾ ਲਮਹਾ ਗ਼ੁਜ਼ਾਰਿਆ ਹੈ ਕਿਵੇਂ,
ਕਿਣਕਾ ਕਿਣਕਾ ਹਿਸਾਬ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।
ਪੌਣ ਆ ਆ ਸੁਆਲ ਕਰਦੀ ਹੈ,
ਰੇਤ ਉੱਡ ਉੱਡ ਜੁਆਬ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।
-----
ਮੇਰੇ ਜੋੜਾ ਹੀ ਮੇਚ ਨਾ ਆਵੇ,
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਾਂ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਗੀਤ ਕਹੇ,
ਮੇਰੇ ਪੈਰੀਂ ਵਿਛਾਂਵਦੀ ਰਾਹਾਂ,
ਮੇਰੇ ਹੱਥੀਂ ਰਬਾਬ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।
-----
ਮੈਂ ਸੁਖ਼ਨਵਰ ਸੁਖ਼ਨ ਸਕੂਨ ਮੇਰਾ,
ਮੈਂ ਹਾਂ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਲਾਡਲਾ ਕੋਈ,
ਮੈਨੂੰ ਅੰਬਰ ਅਸੀਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,
ਮੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਸਵਾਬ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।
----
ਜਿਹਦੇ ਅੰਬਰ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਨੇ,
ਮੇਰੀਆਂ ਗੁਮਸ਼ੁਦਾ ਉੜਾਨਾਂ ਦੀ,
ਕੋਸੇ ਸਾਹੀਂ ਤੇ ਮਹਿਕਦੇ ਹੱਥੀਂ ,
ਖੁਣ ਹਿੱਕ ‘ਤੇ ਉਕਾਬ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।
ਗ਼ਜ਼ਲਖ਼ੁਆਬ ਕੀ ਵਾਦੀਓਂ ਸੇ ਨਿਕਲਤਾ ਹੂਆ।
ਚਾਂਦ ਸੋ ਕਰ ਉਠਾ ਆਂਖ ਮਲਤਾ ਹੂਆ।
-----
ਹਾਥ ਪਰ ਧੂਪ ਕੀ ਪੱਤੀਆਂ ਰਖ ਗਯਾ,
ਕੋਈ ਫੂਲੋਂ ਕੀ ਚਾਦਰ ਬਦਲਤਾ ਹੂਆ।
-----
-----
ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲੋਂ ਕੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਸੇ ਟਕਰਾ ਗਯਾ,
ਪੱਥਰੋਂ ਸੇ ਉਤਰਤਾ ਸੰਭਲਤਾ ਹੂਆ।
-----
ਸ਼ਾਮ ਤਕ ਹੋਗਾ ਸੂਰਜ ਹਮਾਰੀ ਤਰਹ,
ਕੋਈ ਸੂਖਾ ਹੂਆ ਪੇੜ ਜਲਤਾ ਹੂਆ।
-----
ਏਕ ਆਹਟ ਸੀ ਨਜ਼ਦੀਕ ਆਤੀ ਹੂਈ,
ਲਾਨ ਮੇਂ ਸ਼ਾਮ ਕਾ ਫੂਲ ਖਿਲਤਾ ਹੂਆ।
-----
ਮੈਂ ਭੀ ਆ ਹੀ ਗਯਾ ਤੇਰੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤਕ,
ਰੋਜ਼ ਚਿਹਰੇ ਪੇ ਚਿਹਰੇ ਬਦਲਤਾ ਹੂਆ।
======
ਗ਼ਜ਼ਲ
ਘਰ ਸੇ ਨਿਕਲੇ ਅਗਰ ਕਦਮ ਬਹਿਕ ਜਾਏਂਗੇ।
ਵੋ ਗੁਲਾਬੀ ਕਟੋਰੇ ਛਲਕ ਜਾਏਂਗੇ।
-----
ਹਮ ਨੇ ਅਲਫ਼ਾਜ਼ ਕੋ ਆਈਨਾ ਕਰ ਦੀਯਾ,
ਛੁਪਨੇ ਵਾਲੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਮੇਂ ਚਮਕ ਜਾਏਂਗੇ।
-----
ਦੁਸ਼ਮਨੀ ਕਾ ਸਫ਼ਰ ਏਕ ਕਦਮ ਦੋ ਕਦਮ,
ਤੁਮ ਭੀ ਥਕ ਜਾਓਗੇ ਹਮ ਭੀ ਥਕ ਜਾਏਂਗੇ।
-----
ਰਫ਼ਤਾ ਰਫ਼ਤਾ ਹਰ ਏਕ ਜ਼ਖ਼ਮ ਭਰ ਜਾਏਗਾ,
ਸਭ ਨਿਸ਼ਾਨਾਤ ਫੂਲੋਂ ਸੇ ਢਕ ਜਾਏਂਗੇ।
-----
ਨਾਮ ਪਾਨੀ ਪੇ ਲਿਖਨੇ ਸੇ ਕਯਾ ਫਾਇਦਾ,
ਲਿਖਤੇ ਲਿਖਤੇ ਤੇਰੇ ਹਾਥ ਥਕ ਜਾਏਂਗੇ।
-----
ਯੇ ਪਰਿੰਦੇ ਭੀ ਖੇਤੋਂ ਕੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹੈਂ,
ਲੌਟ ਕੇ ਅਪਨੇ ਘਰ ਸ਼ਾਮ ਤਕ ਜਾਏਂਗੇ।
-----
ਦਿਨ ਮੇਂ ਪਰੀਓਂ ਕੀ ਕਹਾਨੀ ਨਾ ਸੁਨ,
ਜੰਗਲੋਂ ਮੇਂ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਭਟਕ ਜਾਏਂਗੇ।
ਚੇਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸੰਜੀਵ ਦਰਵੇਸ਼ ਸ਼ਾਇਰ - ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ “ਸਮਰ” ਉਰਫ਼ ਸਮਰ ਕਰਤਾਰਪੁਰੀ ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਮਾਹੀ ਵਰਗੇ ਗਾਇਕ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋ ਜਾਣਾ ਬੜੇ ਫ਼ਖ਼ਰ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ । ਸਮਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਰਫ਼ ਹਾਸਿਲ ਸੀ ।ਸਮਰ ਦੇ ਗੀਤ “ਪੈਰੀਂ ਪਾ ਕੇ ਸਲੀਪਰ ਕਾਲੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਈ ਗੋਰੀਏ ”, “ਮਹਿੰਦੀ ਵਾਲਿਆਂ ਹੱਥਾਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਪੱਟਿਆ ਸੁੱਕ ਕੇ ਤਵੀਤ ਹੋ ਗਿਆ”, ਜਾਂ “ਤੇਰਾ ਤੱਕ ਕੇ ਹੁਸਨ ਮੁਟਿਆਰੇ ਨੀਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਖੰਭ ਲੱਗ ਗਏ ”, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਗੀਤ ਜੋ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਰੱਖਦੇ ਨੇ, ਇਹ ਸਮਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਲਮ ਦੀ ਦੇਣ ਹਨ ।
-----
ਕਦੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਮਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਧੁੰਮ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ।ਐਚ.ਐਮ.ਵੀ ਨੇ ਸਮਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਗੀਤ ਦੀ ਤਿੰਨ ਸੌ ਰੁਪਏ ਰਾਇਲਟੀ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਮਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ। ਉਚਕੋਟੀ ਦੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਕਰਕੇ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ‘ਸਮਰ’, ਸਮਰ ਕਰਤਾਰਪੁਰੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ । ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ “ਪਿੰਗਲ ਦਰਸ਼ਨ” ਨਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ।ਜੋ ਅਜ ਵੀ ਪਿੰਗਲ-ਅਰੂਜ਼ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਿਆਨ ਭੰਡਾਰ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ ।
------
ਉਸ ਦਰਵੇਸ਼ ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਕੂਚ ਕੀਤਿਆਂ ਇਕ ਅਰਸਾ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਪੁਖ਼ਤਾ ਲੇਖਣੀ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਮਨਾਂ ‘ਚ ਵਸਦੇ ਹਨ । ਆਰਸੀ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਮਰ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾ “ਅਨਾਰਕਲੀ” ਸਾਂਝੀ ਕਰਕੇ ਸੱਚਮੁਚ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ।
ਰੂਪ ਦਬੁਰਜੀ/ਸੁਰਜੀਤ ਸਾਜਨ
*******
ਜਨਾਬ ਸਮਰ ਕਰਤਾਰਪੁਰੀ ਜੀ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਰਚਨਾ ਆਰਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ਼ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਲਈ ਰੂਪ ਦਬੁਰਜੀ ਜੀ ਅਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਸਾਜਨ ਜੀ ਦਾ ਦਿਲੋਂ ਧੰਨਵਾਦ। ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਉਹ ਐਹੋ ਜਿਹੇ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਰਲੱਭ ਲਿਖਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਵਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਸਮਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਲਮ ਨੂੰ ਸਲਾਮ। ਇਸ ਨਜ਼ਮ ‘ਚੋਂ ਉੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ ਸਟੇਜੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਜਿਹਾ ਰੰਗ ਸਭ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪਸੰਦ ਆਵੇਗਾ। ( ਨੋਟ: ਸਮਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਫ਼ੋਟੋ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਸਕੈਨਡ ਕਾਪੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤੀ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ) ਇਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰੀਆ।
ਅਦਬ ਸਹਿਤ
ਤਨਦੀਪ ਤਮੰਨਾ
******
ਅਨਾਰਕਲੀ
ਨਜ਼ਮ
ਇਕ ਦਿਨ ਘੁੰਮਦੇ ਘੁੰਮਦੇ ਬਾਗ਼ ਅੰਦਰ,
ਖਿਲੀ ਹੋਈ ਅਨਾਰ ਦੀ ਕਲੀ ਵੇਖੀ।
ਡਿੱਠਾ ਨੀਝ ਲਾ ਕੇ ਨਾਜ਼ਨੀਨ ਕੋਈ,
ਓਸ ਕਲੀ ਦੇ ਨੈਣਾਂ ‘ਚ ਖਲੀ ਵੇਖੀ।
ਉਹਦੇ ਲਬਾਂ ‘ਤੇ ਦੇਖੀਆਂ ਸਰਦ ਆਹਾਂ,
ਸੀਨੇ ਵਿਚ ਫ਼ਿਰਾਕ਼ ਦੀ ਗਲੀ ਵੇਖੀ।
ਹਰਇਕ ਆਹ ਉਹਦੀ ਹਰਇਕ ਅਦਾ ਉਹਦੀ,
ਸੱਚੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਵਿਚ ਢਲੀ ਵੇਖੀ।
ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦੇ ਬਹਿਰ ਅੰਦਰ,
ਰਾਵੀ ਨਦੀ ਦੇ ਵਾਂਗ ਰਵਾਨੀ ਆ ਗਈ।
ਅਨਾਰਕਲੀ ਸਲੀਮ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਾਲ਼ੀ,
ਅੱਖਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਗੇ ਕਹਾਣੀ ਆ ਗਈ।
*****
ਉਹਦੇ ਕੋਲ਼ ਖਲੋ ਕੇ ਆਖਿਆ ਮੈਂ,
ਨੀ ਤੂੰ ਕਮਲ਼ੀਏ ਕਲੀ ਅਨਾਰ ਦੀ ਸੀ।
ਕਿਸੇ ਖਿੜੀ ਫੁਲਵਾੜੀ ਦੇ ਵਾਂਗ ਅੜੀਏ,
ਮਹਿਕ ਮਹਿਕ ਕੇ ਮਹਿਕ ਖਿਲਾਰਦੀ ਸੀ।
ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ ਕੇਰਦੀ ਫੁੱਲ ਸੀ ਤੂੰ,
ਮਹਾਂਰਾਣੀ ਤੂੰ ਰੂਪ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਸੀ।
ਲੱਖਾਂ ਭੋਲ਼ਿਆਂ ਭੌਰਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਉੱਤੇ,
ਧਾਕ ਤੇਰੀ ਪੰਜੇਬ ਛਣਕਾਰ ਦੀ ਸੀ।
ਹੜ੍ਹ ਆਇਆ ਸੀ ਨਾਜ਼ ਨਜ਼ਾਕਤਾਂ ਦਾ,
ਤੇਰੇ ਮਸਤ ਸ਼ਬਾਬ ਦੀ ਨਦੀ ਅੰਦਰ।
ਤੇਰੀ ਅੱਲੜ੍ਹ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਸਿਦਕ ਵਾਲ਼ਾ,
ਚੰਦ ਚੜ੍ਹਿਆ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਅੰਦਰ।
*****
ਮੋਹ ਲਿਆ ਤੂੰ ਸਾਰਾ ਜਹਾਨ ਅੜੀਏ,
ਕੋਈ ਨਾਜ਼ ਤੇ ਕੋਈ ਨਿਆਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ਼।
ਕੋਈ ਸੁਰਾਂ ਸੁਰੀਲੀਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਨੇ,
ਕੋਈ ਅਦਬ ਤੇ ਕੋਈ ਅੰਦਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ਼।
ਕੋਈ ਮਸਤ ਹੋਇਆ ਮਸਤ ਚਾਲ ਉੱਤੇ,
ਸਮਝ ਨਾਲ ਕੋਈ, ਕੋਈ ਸਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ਼।
ਕੋਈ ਨਾਲ ਅਦਾ ਦੇ ਮੋਹ ਲਿਆ ਤੂੰ,
ਕੋਈ ਮੋਹ ਲਿਆ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ਼।
ਤੈਨੂੰ ਕਲੀ ਅਨਾਰ ਦੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ,
ਤੇਰਾ ਰੰਗ ਸੀ ਸੁਰਖ਼ ਗੁਲਾਬ ਵਾਗੂੰ।
ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਲੱਖਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਕੀਤੇ,
ਘੁਕੀ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਚੜ੍ਹੀ ਸ਼ਰਾਬ ਵਾਗੂੰ।
*****
ਤੇਰੇ ਜੋਬਨ ਦੀ ਸਿਖਰ ਦੁਪਹਿਰ ਅੰਦਰ,
ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੁਸੀਬਤ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਹੋ ਗਈ।
ਕਰਨੀ ਕਈਆਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਹਰਾਮ ਸੀ ਤੂੰ,
ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਨੀਂਦ ਹਰਾਮ ਹੋ ਗਈ।
ਕੀਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਹਾਣੀ ਇਸ਼ਕ਼ ਵਾਲੀ,
ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਖ਼ਤਮ ਤਮਾਮ ਹੋ ਗਈ।
ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਬੇ-ਦਰਦਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਪੈ ਕੇ,
ਨੀ ਤੂੰ ਸ਼ਰੇ-ਬਜ਼ਾਰ ਨਿਲਾਮ ਹੋ ਗਈ।
ਦੱਸ ਸੋਚਿਆਂ ਕਦੇ ਸਬੱਬ ਇਹਦਾ,
ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੁਸਨ ਸੀ ਤੇਰਾ ਜ਼ਮਾਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਜਿਸਦੇ ਵਾਸਤੇ ਜਲ਼ੀ ਤੂੰ ਸ਼ਮ੍ਹਾਂ ਵਾਗੂੰ,
ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਸੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
*****
ਨੀ ਤੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੀ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦਾ,
ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ ਹੁੰਦਾ ਚਿੱਟਾ ਖ਼ੂਨ ਹੁੰਦਾ।
ਨੀ ਤੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੀ ਕਿ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ,
ਆਟਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਬਹੁਤ ਲੂਣ ਹੁੰਦਾ।
ਨੀ ਤੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੀ ਕਿ ਵਿਚ ਮਹਿਲਾਂ,
ਹਰ ਗੱਲ ਦਾ ਇਕ ਮਜ਼ਮੂਨ ਹੁੰਦਾ।
ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਘਰੀਂ ਨਾ ਸੋਚਿਆ ਤੂੰ,
ਅੜੀਏ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਹੁੰਦਾ।
ਨੀ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਗ਼ਰੀਬ ਦਾ ਹੱਕ ਖੋਹ ਕੇ,
ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਤਾਈਂ ਸੰਭਾਲ਼ ਦਿੱਤਾ।
ਚਾਨਣ ਝੁੱਗੀਆਂ ਦੀਵਾ ਹੁਸਨ ਵਾਲਾ,
ਨੀ ਤੂੰ ਵਿਚ ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਬਾਲ਼ ਦਿੱਤਾ।
*****
ਦਿੱਤਾ ਵਿਚ ਦੀਵਾਰ ਚਿਣਵਾ ਤੈਨੂੰ,
ਏਸੇ ਗੱਲ ਦੀ ਮਿਲੀ ਹੈ ਸਜ਼ਾ ਤੈਨੂੰ।
ਮੈਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਬਰ ਵਾਲ਼ੀ,
ਦਿੱਤਾ ਕਬਰ ਦੇ ਵਿਚ ਸੁਲ਼ਾ ਤੈਨੂੰ।
ਮੈਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪਿਆਰ ਸੱਚੇ,
ਲਿਆ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਲੁਕਾ ਤੈਨੂੰ।
ਮੈਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਅਣਖ ਵਾਲ਼ੀ,
ਠ੍ਹੋਕਰ ਮਾਰ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਜਗਾ ਦਿੱਤਾ।
ਨੀ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕ਼ੁਰਾਨ ਸੀ ਹਿਫ਼ਜ਼ ਤੇਰੇ,
ਇੱਕੋ ਸਮਝਿਆ ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਤਾਈਂ।
ਦੱਸ ਕਮਲੀਏ ਸਮਝ ਕਿਸ ਕੰਮ ਆਈ,
ਨੀ ਤੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੀ ਸਲੀਮ ਤਾਈਂ।
******
ਜੇ ਤੂੰ ਰਹਿੰਦੀ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੀ ਵਿਚ ਬਸਤੀ,
ਤੇਰੇ ਲਈ ਮਹੱਲ ਬਣਵਾ ਦਿੰਦੇ।
ਪੈਰ ਪੈਰ ਤੇ ਮੋਤੀ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਦੇ,
ਤੇਰੇ ਕਦਮਾਂ ਤੋਂ ਵਾਰ ਦਿਖਾ ਦਿੰਦੇ।
ਲੈਂਦੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਤੈਨੂੰ,
ਤੇਰੇ ਰਾਹਾਂ ‘ਚ ਅੱਖਾਂ ਵਿਛਾ ਦਿੰਦੇ।
ਤੈਨੂੰ ਲਟਕਦੇ ਲਾਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਦੇ ਕੇ,
ਤੇਰੀ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾ ਦਿੰਦੇ।
ਏਸ ਗੱਲ ਦਾ ਬੜਾ ਹੈ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ,
ਤੂੰ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਵੀ ਨਾ ਕੀਤਾ ਸਬਰ ਵੀ ਨਾ।
ਨੀ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੇ-ਕਦਰਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਪੈ ਗਈ,
ਬਣੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਤੇਰੀ ਕ਼ਬਰ ਵੀ ਨਾ।
*****
ਸਿਦਕ ਦੇਖਿਆ ਈ ਸੱਚੇ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦਾ,
ਤੈਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਨੇ।
ਨੀ ਤੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰੀਂ ਹਨੇਰ ਪਾ ਗਈ,
ਤੇਰੀ ਕ਼ਬਰ ਤੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾ ਰਹੇ ਨੇ।
ਤੇਰੀ ਕ਼ਬਰ ਦੁਆਲੜੇ ਸਬਰ ਵਾਲ਼ੇ,
ਬੂਟੇ ਸਿਦਕ ਦੇ ਦੇਖ ਲੈ ਲਾ ਰਹੇ ਨੇ।
ਇੰਜ ਜਾਪਦਾ ਪੱਖੀ ਦੀ ‘ਵਾ ਕਰਕੇ,
ਸੁੱਤੀ ਪਈ ਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਜਗਾ ਰਹੇ ਨੇ।
ਹੰਝੂ ਕੇਰਦੀ ਕਲੀ ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ,
ਮਿੱਟੀ ਤਾਈਂ ਨਾ ਬੰਦਿਆ ਝਿੜਕ ਐਵੇਂ।
ਅਜੇ ਅੱਲੇ ਨੇ ਦਿਲ ਦੇ ਫੱਟ ਮੇਰੇ,
‘ਸਮਰ’ ਜਾਣ ਦੇ, ਲੂਣ ਨਾ ਛਿੜਕ ਐਵੇਂ।
ਗ਼ਜ਼ਲਉਹ ਬੜਾ ਬੇਲਿਹਾਜ਼, ਕੀ ਕਰੀਏ।
ਬੇਵਫ਼ਾ ਦਾ ਇਲਾਜ, ਕੀ ਕਰੀਏ।
-----
ਤੇਰੇ ਗ਼ਮ ਦਾ ਵੀ ਕੀ ਭਰੋਸਾ ਏ,
ਸ਼ੈਅ ਬੇਗਾਨੀ, ਮਜ਼ਾਜ ਕੀ ਕਰੀਏ।
-----
-----
ਡਾਢੇ ਬਿਖੜੇ ਨੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਪੈਂਡੇ,
ਦਿਲ ਜੇ ਆਵੇ ਨਾ ਬਾਜ, ਕੀ ਕਰੀਏ।
-----
ਕੱਚੇ ਘੜਿਆਂ ਨੇ ਪਾਰ ਕੀ ਲਾਉਣੈ,
ਲੱਗੇ ਇਸ਼ਕ਼ੇ ਨੂੰ ਲਾਜ, ਕੀ ਕਰੀਏ।
-----
ਜਾਨ ਲੈ ਕੇ ਹੀ, ਉਸ ਜੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਣੈ,
ਐਨੀ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਨਰਾਜ਼ ਕੀ ਕਰੀਏ।
-----
ਆਸ ਰੱਖ ਕੇ ਵਫ਼ਾ ਦੀ ਸੱਜਣਾਂ ਤੋਂ,
ਜੱਗ ਤੋਂ ਉਲਟਾ ਰਵਾਜ਼ ਕੀ ਕਰੀਏ।
-----
ਤੈਨੂੰ ਭੁੱਲਣਾ ਤਾਂ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ,
ਝੱਲੇ ਦਿਲ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀ ਕਰੀਏ।
=====
ਗ਼ਜ਼ਲ
ਜੇ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।
ਜ਼ਿੰਦਗਾਨੀ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।
-----
ਛਾਪ ਤੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਇਹ ਨਿਕਲ਼ੀ ਗ਼ੈਰ ਦੀ,
ਹਾਇ ! ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।
-----
ਤੂੰ ਨਹੀਂ, ਬਰਸਾਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ,
ਰੁੱਤ ਸੁਹਾਣੀ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।
-----
ਜੀ ਰਹੇ ਹਾਂ ਪੀ ਕੇ ਹੰਝੂ, ਖਾ ਕੇ ਗ਼ਮ,
ਅੰਨ-ਪਾਣੀ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।
-----
ਮਿਲ਼ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਗ਼ੈਰ ਦੇ ਘਰ ਟੁਰ ਗਿਉਂ,
ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।
-----
ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦਾ ਨਾ ਤੂੰ ਗ਼ੁੱਸਾ ਕਰੇਂ,
ਹਾਇ ! ਛੇੜਖਾਨੀ ਮਜ਼ਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।
-----
ਟੁਰ ਗਿਆ ਦਿਲਬਰ ਉਦਾਸੀ ਲਾਇ ਕੇ,
ਮੌਜ ਮਾਣੀ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।
-----
ਫਸ ਕੇ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ ਅੰਦਰ ਪੰਡਿਤਾ!
ਇਸ ਜੁਆਨੀ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।
-----
ਆ ਗਈ ਸਰਦੀ ਤੇ ਸਾਕ਼ੀ ਇਹ ਸ਼ਰਾਬ,
ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।
ਦੋਸਤੋ! ਪੇਸ਼ ਹਨ ਅੱਜ ਦੀ ਪੋਸਟ ‘ਚ ਵਰਨਨ, ਬੀ.ਸੀ. ਕੈਨੇਡਾ ਵਸਦੇ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਪਾਲ ਢਿੱਲੋਂ ਜੀ ਦੇ ਨਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਖੰਨਿਓਂ ਤਿੱਖਾ ਸਫ਼ਰ’ ‘ਚੋਂ ਦੋ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਸਰੀ ਵਿਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਹੁਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਆਰਸੀ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਆਰਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਢਿੱਲੋਂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਮੁਬਾਰਕਾਂ।ਅਦਬ ਸਹਿਤ
ਤਨਦੀਪ ਤਮੰਨਾ
******
ਗ਼ਜ਼ਲ
ਜਦੋਂ ਜਗਦਾ ਹਰਿਕ ਦੀਵਾ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹਵਾਵਾਂ ਨੇ।
ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਖ਼ੌਫ਼ ਦਾ ਪਹਿਰਾ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਹਵਾਵਾਂ ਨੇ।
-----
ਜੋ ਪੱਤੇ ਬਿਰਖ਼ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਵੀ ਕੱਠੇ ਬਿਰਖ਼ ਥੱਲੇ ਸਨ,
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਬਿਰਖ਼ਾਂ ਤੋਂ ਖਿੰਡਾ ਦਿੱਤਾ ਹਵਾਵਾਂ ਨੇ।
-----
ਕੋਈ ਨਾ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਫੁੱਲ ਵਿਚ ਹੀ ਵਾਸ ਮਹਿਕਾਂ ਦਾ,
ਮਗਰ ਇਸ ਰਾਜ਼ ਤੋਂ ਪਰਦਾ ਉਠਾ ਦਿੱਤਾ ਹਵਾਵਾਂ ਨੇ।
-----
ਬੜਾ ਸੀ ਮਾਣ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਸਬਜ਼ ਮੌਸਮ ਦਾ,
ਮਗਰ ਇਸ ‘ਤੇ ਵੀ ਪੀਲ਼ਾ ਰੰਗ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ ਹਵਾਵਾਂ ਨੇ।
-----
ਬੜਾ ਸਿਰੜੀ ਸੀ ਰੁੱਖ ਲਿਫ਼ਿਆ ਨਹੀਂ ਤੂਫ਼ਾਨ ਦੇ ਅੱਗੇ,
ਝੁਕਾਣੇ ਨੂੰ ਮਗਰ ਸਭ ਤਾਣ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹਵਾਵਾਂ ਨੇ।
-----
ਬਿਨਾ ਉੱਡਣ ਤੋਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਨਹੀਂ ਅੰਬਰ ‘ਚ ਹੁਣ ਪੰਛੀ,
ਇਹ ਕੈਸਾ ਸ਼ੌਕ ਉੱਡਣ ਦਾ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਹਵਾਵਾਂ ਨੇ।
-----
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਚਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਕਦੇ ‘ਢਿੱਲੋਂ’ ਹਵਾਵਾਂ ਬਿਨ,
ਇਹ ਸੱਚ ਹੀ ਹੈ ਤੇ ਸੱਚ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹਵਾਵਾਂ ਨੇ।
====
ਗ਼ਜ਼ਲ
ਜੋ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਤਰਸਣ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣਾ।
ਹਨੇਰਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਸ਼ੁਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣਾ।
-----
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਘਰ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ ਕਿੱਥੇ,
ਇਹ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਹਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣਾ।
-----
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ, ਨਾ ਦੱਸਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ,
ਕੀ ਧੁੱਪਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣਾ।
-----
ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਨੇੜੇ,
ਕੀ ਫੈਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣਾ।
-----
ਉਤੰਤਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਦ ਅਸਾਨੂੰ ਹੈ ਕਰਨਾ,
ਕਦੇ ਦਿਲ ‘ਚ ਦੱਬੀਆਂ ਇਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣਾ।
-----
ਜੋ ਇਕ ਥਾਂ ਖੜ੍ਹੇ ਨੇ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਸਫ਼ਰ ਹੈ,
ਇਹ ਦੱਸਣਗੇ ਕੀ ਤੇ ਕੀ ਰਾਹਵਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣਾ।
-----
ਕਿਸੇ ਸੜ ਰਹੇ ਨੂੰ ਕੀ ਫ਼ਾਇਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ,
ਜੋ ਸਾਗਰ ‘ਤੇ ਵਰ੍ਹੀਆਂ ਘਟਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣਾ।
ਗ਼ਜ਼ਲਕੁਛ ਐਸੇ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਹੋਤਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੂੰ।
ਜ਼ਮੀਂ ਖ਼ੁਦ ਮੇਂ ਸਮੋਤਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੂੰ।
-----
ਖਿਲੇਗਾ ਇਕ ਗੁਲੇ ਖ਼ੁਰਸ਼ੀਦ 1 ਦਿਨ ਕੋ,
ਸਿਤਾਰੇ ਸ਼ਬ 2 ਮੇਂ ਬੋਤਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੂੰ।
-----
-----
ਸਫ਼ਰ ਕੀ ਇਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੈ,
ਕਿ ਜੋ ਪਾਤਾ ਹੂੰ ਖੋਤਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੂੰ।
-----
ਮਿਲੇਗਾ ਜਬ ਤੋ ਬਿਛੜੇਗਾ ਭੀ ਮੁਝ ਸੇ,
ਯੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਭੀ ਰੋਤਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੂੰ।
-----
ਬਹੁਤ ਹੈਂ ਖ਼ਾਬ ਮੰਜ਼ਿਲ ਕੇ ਸੁਹਾਨੇ,
ਸਫ਼ਰ ਮੇਂ ਭੀ ਮੈਂ ਸੋਤਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੂੰ।
-----
ਉਸੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਲੇਨੇ ਕੀ ਧੁਨ ਮੇਂ,
ਕਹਾਂ ਤਹਿਲੀਲ 3 ਹੋਤਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੂੰ।
-----
ਪੁਰਾਨੇ ਰਾਸਤੋਂ ਪੇ ਚਲਤੇ ਚਲਤੇ,
ਨਯੇ ਕ਼ਦਮੋਂ ਕੋ ਖੋਤਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੂੰ।
-----
‘ਨਸੀਮ’ ਇਕ ਅਬਰ 4 ਹੂੰ ਮੈਂ ਔਰ ਖ਼ੁਦ ਕੋ,
ਜ਼ਮੀਨੋਂ ਮੇਂ ਡਬੋਤਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੂੰ।
*****
ਔਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਖ਼ੁਰਸ਼ੀਦ 1 – ਸੂਰਜ, ਸ਼ਬ 2 – ਰਾਤ, ਤਹਿਲੀਲ 3 – ਖੁਰ ਜਾਣਾ, ਅਬਰ 4 - ਬੱਦਲ਼
*****
ਗ਼ਜ਼ਲ ਮੂਲ ਉਰਦੂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਪੀਅੰਤਰ: - ਸੁਰਿੰਦਰ ਸੋਹਲ
ਗ਼ਜ਼ਲਦੁਨੀਆਂ ਏਦਾਂ ਬਦਲੀ ਵੇਖੀ।
ਮਾਰੂਥਲ ਵਿਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵੇਖੀ।
-----
ਨੀਰ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਰੋਂਦੀ ਯਾਰੋ,
ਅੱਖ ‘ਚ ਖ਼ਾਬ ਦੀ ਮਛਲੀ ਵੇਖੀ।
----
----
ਸਾਰਾ ਮੁਲਕ ਮੈਂ ਰੋਂਦਾ ਤੱਕਿਆ,
ਬਸ ਇਕ ਕੁਰਸੀ ਹੱਸਦੀ ਵੇਖੀ।
-----
ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ‘ਤੇ ਤਾਲੇ,
ਪੈਸੇ ਦੇ ਹੱਥ ਚਾਬੀ ਵੇਖੀ।
-----
ਰੂਹ ਦਾ ਮੌਸਮ ਤੌਬਾ ਤੌਬਾ,
ਜਿਸਮ ਦੀ ਰੁੱਤ ਉਦਾਸੀ ਵੇਖੀ।
-----
ਜੋਬਨ ਜੀਵਨ ਦਾ ਉਤਸਵ ਹੈ,
ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਬੱਸ ਗੱਲ ਹੀ ਵੇਖੀ।
-----
ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਖੇਡ ਤਮਾਸ਼ਾ,
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਹ ਵੀ ਰੁਲ਼ਦੀ ਵੇਖੀ।
-----
ਇਕ ਤਨਹਾਈ ਨਾਲ਼ ਉਦਾਸੀ,
ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਛਾਈ ਵੇਖੀ।
=====
ਗ਼ਜ਼ਲ
ਅੱਜ ਦੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ।
ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਪਰ ਹੈ ਇਕਾਂਤ।
-----
ਹਾਲ ਕਹਿਣ ਸਭ ਠੀਕ ਠਾਕ,
ਅੰਦਰੋਂ ਐਪਰ ਮਨ ਅਸ਼ਾਂਤ।
-----
ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਹਯਾਤ,
ਕਿੱਥੇ ਲੱਗੇ ਕੀ ਸਿਧਾਂਤ?
-----
ਰੌਲ਼ਾ ਰੱਪਾ ਭੱਜ ਦੌੜ,
ਤਹਿ ਦਰ ਤਹਿ ਮਨ ਹੈ ਅਸ਼ਾਂਤ।
-----
ਮਨ ਨੂੰ ਲੈਂਦੀ ਸੋਚ ਘੇਰ,
ਜੇਕਰ ਮਿਲ਼ ਜਾਵੇ ਇਕਾਂਤ।
-----
ਜੀਵਨ ਹੋਵੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ,
ਪਿਆਰ ਜੇ ਹੋ ਜਾਵੇ ਸਿਧਾਂਤ।
-----
ਇਕ ਪਲ ਹੋਵੇ ਖੱਪ ਸ਼ੋਰ,
ਅਗਲਾ ਹੋਵੇ ਚੁੱਪ ਸ਼ਾਂਤ।
-----
ਇਕ ਸਮਝੋ ਸਭ ਨਾਸ਼ਵਾਨ,
ਉਪਰੋਂ ਇੱਛਾ ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ।
-----
ਬਚ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਦੁੱਖ ਅਨੇਕ,
ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ ਸੁਖਾਂਤ।
ਧਾਲੀਵਾਲ ਸਾਹਿਬ! ਇਸ ਨਜ਼ਮ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਏਨਾ ਹੀ ਕਹਾਂਗੀ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਮੇਰੀ ‘ਚੁੱਪ’ ਸੰਦਲ ਦੇ ਬਿਰਖ਼ ਥੱਲੇ ਕੁੰਡਲੀ ਮਾਰੀ ਬੈਠੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ ਤੇ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਛੋਹ ਕੇ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਹੋ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਈ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ‘ਆਪਣੇ ਹੀ ਗਲ਼ੇ ‘ਚੋਂ ਨਿਕਲ਼ੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਸੁਰ ਦੇ ਕ਼ਤਲ’ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭੁਗਤਣੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾ ਲਿਖਦੀ ਹੋਈ, ਇਸ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਨਜ਼ਮ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਢੇਰ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਬਾਰਕਾਂ ਘੱਲ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਕਬੂਲ ਕਰਿਓ! ਤੁਹਾਡੀ ਕਲਮ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਸਲਾਮ ਹੈ। ਕਾਸ਼! ਇਹ ਨਜ਼ਮ ਕਦੇ ਮੈਂ ਲਿਖ ਸਕਦੀ....ਅਦਬ ਸਹਿਤ
ਤਨਦੀਪ
******
ਸੁਰ ਦਾ ਕ਼ਤਲ
ਨਜ਼ਮ
ਰੋਜ਼ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦ ਵੀ ਮੇਰੀ ਨੀਂਦ ਟੁੱਟਦੀ ਹੈ
ਮੈਂ ਬਾਰ ਬਾਰ ਓਹੋ ਹੀ ਸੁਪਨੇ ਹੰਢਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦੈਂ
ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਇੱਕ ਬੰਸਰੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਗਲ਼ੇ ‘ਚੋਂ
ਨਿਕਲ਼ੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਸੁਰ ਦਾ
ਕ਼ਤਲ ਕਰਦੀ ਹੈ
ਤੇ ਫਿਰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਬੂਹੇ ਬਹਿ
ਹੱਥੀਂ ਕੀਤੇ ਕ਼ਤਲ ਦਾ ਮਾਤਮ ਰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।
.............
ਕਦੇ ਮੈਂ ਨੀਂਦ ਖੁੱਲਣ੍ਹ ‘ਤੇ
ਹੱਥਾਂ ‘ਚ ਉਜਾੜਾਂ ਦੇ ਵਰਕੇ ਸਾਂਭੀ
ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਆਜੜੀਆਂ ਨਾਲ ਖਹਿਬੜਦਾ ਹੁੰਦੈਂ
ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਥੱਕੇ ਪੈਰ ਘੜੀਸਦਾ
ਇਬਾਰਤਾਂ ਦੇ ਲੰਮੇ ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦੈਂ
ਤੇ ਇੱਕ ਹਓਕਾ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਆਹਰ ‘ਚ
ਹਰਫ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੀਰਾਜ਼ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ
ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦੈਂ।
............
ਅਕਸਰ ਵੇਖਦਾਂ
ਕਿ ਮੈਂ ਝੱਖੜਾਂ ‘ਚ
ਅੱਕ ਫੰਬੇ ਫੜਨ ਦੇ ਆਹਰੇ ਲੱਗਾ
ਉਜੜੇ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ‘ਚ ਬੈਠਾ
ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੇ ਪਰਤਣ ਦੀ ਤਾਂਘ ‘ਚ
ਉਡੀਕਾਂ ਦੇ ਬੂਹੇ ਖੋਲ੍ਹੀ ਬੈਠਾ ਹੁੰਨੈ
ਕਿ ਪਤਾ ਨਹੀਂ
ਕਿਸ ਬੁੱਲੇ ਨਾਲ ਉੱਡ ਕੇ ਆਏ ਜ਼ੱਰੇ ‘ਚੋਂ
ਮੇਰੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪੰਛੀ ਪਰਤ ਆਉਣ
ਤੇ ਮੇਰੀ ਬਰਮੀ ਬਣੀ ਨਜ਼ਰ
ਫੇਰ ਹਰਕਤ ‘ਚ ਆ ਜਾਏ।
...............
ਮੈਂ ਨੀਂਦ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ‘ਤੇ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਲ਼ਾਂ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦੈਂ
ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਨੀਵੀਂ ਨਜ਼ਰ
ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਘੁੰਗਰੂ ਪਾਈ
ਤੋਰਾਂ ਦਾ ਨਾਚ ਨੱਚਦੀ ਹੈ
ਤੇ ਮੈਂ---
ਲੰਘਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਵੇਖਦਾ
ਇੱਕੋ ਥਾਂਏਂ ਖੜੋਤਾ
ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਗੁਜ਼ਰ ਜਾਣ ਦੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ‘ਚ
ਪਲ ਪਲ ਹੋ ਕੇ ਗੁਜ਼ਰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
ਤੇ ਇੱਕ ਨੁਕਤੇ ‘ਚ ਸਿਮਟਿਆ
ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਵਿੱਥ ‘ਚ ਸੁੰਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ
ਤੇ ਤੁਰਨਾ ਵਿਸਰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
............
ਨੀਂਦ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ‘ਤੇ ਓਹੋ ਲਵੀ ਲਾਸ਼
ਮੈਂ ਬਾਰ ਬਾਰ ਵੇਖਦਾਂ
ਜਿਸਨੂੰ ਨਾ ਸਿਵੇ ਦਾ ਡਰ
ਨਾ ਗੋਲ਼ੀ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼
ਨਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਸਹਿਮ
ਬਸ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ, ਇਹ ਨਾ ਪਤਾ ਹੋਣ ‘ਤੇ
ਕਿ ਉਸਨੇ ਕਿਸ ਜੁਰਮ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤੀ ਹੈ?
...............
ਨੀਂਦ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ‘ਤੇ
ਬਾਹਵਾਂ ਉਲਾਰੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਮੇਰੇ ਕਮਰੇ ਦੀ ਸੁੰਨੀ ਕ਼ੈਦ...
ਤੇ ਛੱਤ ‘ਤੇ ਲਟਕਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਜਾਲ਼ਿਆਂ ਭਰੀ ਹੋਂਦ
ਜਿੱਥੇ ਸੰਗੀਤ ਬੇ-ਸੁਰੀ ਚੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਆਲ੍ਹਿਆਂ ‘ਚ ਅਲੂੰਏ ਚਾਅ ਨਹੀਂ
ਸਿਸਕਦੀ ਹੂਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਲਮਾਰੀ ‘ਚ ਪਈਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ‘ਚ
ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਲਫ਼ਜ਼
ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ‘ਚ
ਆਪਸ ‘ਚ ਖਹਿਬੜਦੇ
ਲਹੂ ਲੁਹਾਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕਾਗ਼ਜ਼ ਤੇ ਸਿਆਹੀ
ਵਿੱਥ ਬਣਾਈ ਬੈਠੇ
ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ
ਬਲਾਤਕਾਰੀ ਦੀ ਜ਼ਿੱਲਤ ਤੋਂ ਵੀ
ਮਹਿਫੂਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ।
ਹਰ ਰਾਤ ਮੈਂ ਨੀਂਦ ਟੁੱਟਣ ‘ਤੇ
ਇਹੋ ਸੁਪਨੇ ਹੰਢਾ ਰਿਹੈ ਹੁੰਨੈ।
ਹਰ ਰਾਤ ਮੈਂ
ਕਿਉਂ ਹੰਢਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਨੈ?
ਇਹੋ ਜਹੇ ਸੁਪਨੇ?
ਹਰ ਰਾਤ।
ਗ਼ਜ਼ਲਆਦਮੀ ਬੇਸ਼ਕ ਵਧਦਾ ਹੀ ਚਲੇ।
ਆਦਮੀਅਤ ਪਰ ਕਦੀ ਵੀ ਨਾ ਮਰੇ।
-----
ਇੱਕ ਕਲੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਲਿਖੋ,
ਕੰਡਿਆਂ ਦਾ ਜੋ ਸਿਤਮ ਹੱਸ ਕੇ ਜਰੇ।
-----
-----
ਸੋਚਦਾਂ ਕਿਸ ਬਿਰਖ਼ ਦੀ ਛਾਵੇਂ ਬਹਾਂ,
ਕੀ ਪਤੈ ਕਿੱਧਰ ਗਏ ਜੰਗਲ ਹਰੇ।
-----
ਭਟਕ ਲੈ ਜਿੱਥੇ ਭਟਕਣਾ ਦੋਸਤਾ!
ਮੁੜਨਾ ਪੈਣਾ ਆਖਰਾਂ ਨੂੰ ਹੈ ਘਰੇ।
-----
ਕਦ ਮਿਲ਼ਣਗੇ ਸਬਜ਼ੇ ਜੋ ਦਿਖਲਾਏ ਤੂੰ,
ਲਾਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਚਾਹ ਦੇ ਬੂਟੇ ਨਾ ਪਲ਼ੇ।
=====
ਗ਼ਜ਼ਲ
ਜੋ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਨੀ ਨਹੀਂ ਛੇੜੀ ਨਾ ਜਾ ਉਸ ਬਾਤ ਨੂੰ।
ਐਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇਈ ਨਾ ਜਾ ਤੂੰ ਸੁਲ਼ਗਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਨੂੰ।
-----
ਹਰ ਸਮੇਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚਾਨਣ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਕਰਿਆ ਨਾ ਕਰ,
ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਜਿਹੜੇ ਚਮਕਦੇ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ।
-----
ਹੋਰਨਾਂ ਖ਼ਾਤਰ ਰਿਹਾਂ ਹੱਸਦਾ ਮੈਂ ਦਿਨ ਭਰ ਹੀ ਸਦਾ,
ਆਪਣੀ ਖ਼ਾਤਰ ਤਾਂ ਮੈਂ ਰੋਇਆ ਹਾਂ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਨੂੰ।
----
ਗ਼ਮ ਹਿਜਰ ਤੇ ਠ੍ਹੋਕਰਾਂ ਜੀਣਾ ਨੇ ਜਦ ਸਿਖਲਾ ਗਏ,
ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੌਟਾ ਦਿਆਂ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਇਸ ਸੌਗਾਤ ਨੂੰ।
-----
ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਾਂ ਦੁਖੇ ਸੁਲ਼ਗੇ ਅਸੀਂ,
ਦੋਸ਼ ਹਾਂ ਦੇਈ ਗਏ ਐਵੇਂ ਹੀ ਤਾਂ ਬਰਸਾਤ ਨੂੰ।
-----
ਨਾਲ਼ ਉਹ ਤੁਰਦਾ ਤਾਂ ਘੁੰਮਦੇ ਅਰਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਸਭੇ,
ਪਰਖਿਆ ਉਸਨੇ ਕਦੀ ਵੀ ਨਾ ਮਿਰੀ ਔਕ਼ਾਤ ਨੂੰ।
-----
ਦੋਸਤੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਭਾਵੇਂ ਜੱਗ ਪਰਾਇਆ ਹੋ ਗਿਆ,
ਰੱਖਿਆ ਪਰ ਦਿਲ ਨੂੰ ਲਾ ਉਸ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਦਾਤ ਨੂੰ।
-----
ਹੌਸਲਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਜਦ ਵੀ ਤੁਰ ਪਿਆ,
ਦੇਖਿਆ ਫਿਰ ਸਭ ਨੇ ਹੀ ਹਰ ਝਲਕ ਹੋਈ ਮਾਤ ਨੂੰ।
ਗੀਤਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਯਾਦ ਮੇਰੀ ਆਈ ਹੋਵੇਗੀ।
ਬਹਿ ਕੇ ਰਾਤ ਸਾਰੀ ਅੱਖਾਂ ‘ਚ ਲੰਘਾਈ ਹੋਵੇਗੀ।
ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਯਾਦ ਮੇਰੀ...
-----
ਜਾਂਦੇ ਕਿੱਥੇ ਅੰਬਰਾਂ ਤੋਂ, ਟੁੱਟ ਕੇ ਇਹ ਤਾਰੇ।
ਇਹ ਵੀ ਤੇਰੇ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ ਹੈਨ, ਹਿਜਰਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ।
ਕਿਤੇ ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ, ਪੀੜ ਕੋਈ ਸਤਾਈ ਹੋਵੇਗੀ....
ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਯਾਦ ਮੇਰੀ...
-----
ਲੰਘੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਨੇ ਦਿਨ, ਬਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਡੀਕ।
ਮੁੱਕੇ ਵਸਲਾਂ ਦੇ ਪਲ ਜਿਵੇਂ, ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਲੀਕ।
ਆਪੇ, ਆਪੇ ਤਾਈਂ ਵੇਦਨਾ ਸੁਣਾਈ ਹੋਵੇਗੀ....
ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਯਾਦ ਮੇਰੀ...
-----
ਦਿਲ ਨੌਹਾਂ ਨ’ ਖਰੋਚ ਕੇ ਤੂੰ, ਪਾਈਆਂ ਔਸੀਆਂ।
ਮੈਂ ਵੀ ਸੋਚਾਂ ਉਹੀ ਗੱਲਾਂ ਜੋ, ਕਦੇ ਤੂੰ ਸੋਚੀਆਂ।
ਰੀਝ ਮਿਲ਼ਣੇ ਦੀ ਦਿਲ ਤੋਂ, ਛੁਪਾਈ ਹੋਵੇਗੀ...
ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਯਾਦ ਮੇਰੀ...
-----
ਬਹਿ ਕੇ ‘ਕੱਲਿਆਂ ਜੋ ਧੁੰਨ ਤੂੰ ਅਲਾਪਦੀ ਰਹੀ।
ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸਰਾਪਦੀ ਰਹੀ।
ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਕਿਵੇਂ ਚੀਸ ਤੂੰ ਦਬਾਈ ਹੋਵੇਗੀ....
ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਯਾਦ ਮੇਰੀ...
-----
ਖ਼ਤ ਉੱਡਗੇ ਹੋਣੇ ਨੇ ਤਲ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਰੇਤ ਵਾਂਗੂੰ।
ਪਿਆਰ ਰੱਖਿਆ ਹੋਣਾ ਏਂ ਸਾਂਭ, ਗੁੱਝੇ ਭੇਦ ਵਾਂਗੂੰ।
ਖ਼ੁਦ ਈ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰ ਚੁਰਾਈ ਹੋਵੇਗੀ...
ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਯਾਦ ਮੇਰੀ...
-----
ਬੁੱਲਾ ‘ਵਾਅ ਦਾ ਬਾਰੀ ‘ਚੋਂ ਜਦ ਹੋਣਾ ਲੰਘਿਆ।
ਲੱਗਾ ਹੋਣਾ ਕਿਸੇ ‘ਮੀਤ’ ਨੇ ਜਿਉਂ ਦਿਲ ਮੰਗਿਆ।
ਚੁੰਨੀ ਅੰਬਰਾਂ ‘ਤੇ ਮਸਤ ਉਡਾਈ ਹੋਵੇਗੀ...
ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਯਾਦ ਮੇਰੀ...
